آشنایی با حافظ

«آشنایی با حافظ» نوشته ی سیدمحمدعلی جمال زاده نتیجه ی یک عمر حافظ خواندن این نویسنده ی تاثیرگذار و پدر داستان نویسی نوین ایران است. جمال زاده را اغلب به عنوان پیرمردی نازنین در داستان هایش می شناسیم؛ در لابه لای داستان های «یکی بود، یکی نبود»، در محله های «قلتشن دیوان»، در داستان کودکی اش در «سروته یک کرباس»، در زیر سقف مریض خانه «دارالمجانین» و حتی در آثار پژوهشی خودش مثل «خلقیات ما ایرانیان» و... در این کتاب اما او از شعر و حافظ شاعر بزرگ ایرانی می گوید. کتاب «آشنایی با حافظ» مخاطبان ادبیات فارسی را با چهره ی دیگر جمال زاده آشنا می کند. جمال زاده در مقدمه ی کتاب می نویسد: «در هر صورت، من پیر سال خورده با همه ناتوانی دوسه بار دیوان حافظ را از بای بسم ا... تا تای تمت گاهی به دقت و گاهی سرسری و با شتاب زدگی خواندم و مطالبی را که در ذهنم تأثیری باقی گذاشته بود، یادداشت کردم و اکنون به صورت بسیار درهم وبرهم در یازده باب ناقص به هم وطنانم عرضه می کنم. » او نسخه ی سیدابوالقاسم انجوی شیرازی را ملاک این کتاب قرار داده؛ نسخه ای که با نسخه های معمول که از علامه قزوینی و قاسم غنی است، تفاوت هایی دارد. درگیری جمال زاده با دیوان حافظ از جایی شروع می شود که میان واژه ها سرگردان می شود. به عنوان مثال اولین واژه ای که ذهن او را مشغول می کند، «رند» است. خودش می گوید هنوز بر من معلوم نشده واژه رند عربی است یا فارسی و بعد با ذکر خاطره ای، از سفری با دوستش به هرم جیزه در نزدیکی قاهره یاد می کند که وقتی در راهرو تاریک هرم مشغول چانه زدن بوده اند، شتردار عرب آن ها را «رنود» خطاب می کند. کتاب یازده فصل دارد. باب اول کتاب بحثی است درباره ی «رندی حافظ» که در پی آن فهرست اشعار مورد نظرآمده است. در باب دوم، اشعار حافظ با موضوع «درد دل و وصف الحال» دسته بندی شده و در کنار آن گاه توضیحی مختصر آورده شده است. باب سوم نیز اشعاری از حافظ را دربرمی گیرد که درباره ی «دین و آیین و دعا و قرآن» است. باب پنجم، شامل اشعار گسترده ای از حافظ با موضوع «اشاراتی به کلیات حکمت و عرفان و معرفت» است. باب ششم تدوین اشعاری است با موضوع «پند و اندرز، دلالت و ارشاد». باب های دیگر نیز با این موضوعات تدوین شده اند: «حافظ از خود و شعر خود سخن می گوید»، «مبارزه حافظ با ریا و سالوس و زرق و تدلیس»، «شراب و میگساری»، «حافظ در شیراز و در غربت و در ناکامی و عسرت» و «حافظ و قصیده مداحی». در پایان کتاب «آشنایی با حافظ» یادداشتی به قلم ایرج افشار درباره زندگی جمال زاده آمده است و به سرگذشت جمال زاده از زاده شدن در کنار زنده رود اصفهان تا مرگش در کنار دریاچه لمان ژنو می پردازد. پس از این یادداشت نیز فهرستی از مقالاتی جمال زاده آمده است. «آشنایی با حافظ» خوانندگان جدی ادبیات را با خوانشی تازه و قابل تامل از حافظ روبرو و با چهره ی دیگری از جمال زاده آشنا می کند.