آشوب در سیاست جهان

ترسیم مختصات نوین قدرت در فضای بین الملل و عبور از کلیشه های سخت افزاری، نیازمند ابزارهایی است که مفاهیم سنتی را به چالش بکشد و کتاب «آشوب در سیاست جهان» نوشته ی جیمز ان. روزنا دقیقا با چنین رسالتی در سال ۱۹۹۰ توسط انتشارات دانشگاه پرینستون به رشته ی تحریر درآمد. این اثر کلیدی که در آستانه ی فروپاشی نظام دوقطبی و پایان جنگ سرد منتشر شد، مانیفستی پیش گویانه برای تحلیل گذار از دوران دولت محوری به شمار می رود. روزنا با وام گیری استعاره ی «تلاطم» از علم فیزیک و هواشناسی، استدلال می کند که نظام بین الملل دیگر سیستمی خطی، ثابت و قابل پیش بینی نیست که بتوان آن را صرفا با موازنه ی قدرت میان چند پایتخت بزرگ تبیین کرد. قلب تپنده ی این نظریه، مفهوم «دوپاره شدن سیاست جهانی» است؛ پدیده ای ساختاری که جهان معاصر را به دو قلمرو موازی اما متداخل تقسیم کرده است. قلمرو اول همان جهان کلاسیک دولت محور است که بر مدار مرزها، ارتش ها و دیپلماسی سنتی می چرخد و قلمرو دوم، جهان چندمرکزی یا حاکمیت گریز است که در آن شرکت های چندملیتی، جنبش های اجتماعی، شبکه های فراملی و حتی افراد مستقل، بدون نیاز به سرزمین فیزیکی اعمال قدرت می کنند. تعامل، اصطکاک و گاه تصادم این دو جهان موازی، فضای نوینی را خلق کرده که نویسنده آن را «سیاست پسابین المللی» می نامد؛ فضایی سیال که در آن واژه ی روابط بین الملل دیگر کفاف توصیف واقعیت های موجود را نمی دهد. در ادامه این اثر تئوریک بر کالبدشکافی سه پارامتر اساسی استوار است که دگرگونی هم زمان آن ها، پویایی های کلان و خرد را به یکدیگر گره می زند. در سطح خرد، روزنا از یک «انقلاب مهارت» پرده برمی دارد و نشان می دهد که تحت تأثیر نظم پساصنعتی و انفجار میکروالکترونیک، ظرفیت های تحلیلی و دسترسی توده ها به اطلاعات افزایش یافته است. این رشد آگاهی در بستر تحلیل قدرت، به طور مستقیم بر سطح کلان اثر می گذارد و با تضعیف ساختارهای پرسابقه ی مرجعیت، «بحران اقتدار» را رقم می زند. شهروندان دیگر مطیع کورکورانه ی فرامین حاکمیتی نیستند و وفاداری های ملی آن ها به نفع پیوندهای فرامرزی، مذهب، قومیت یا جنبش های زیست محیطی جابه جا شده است. این چندپارگی اجتماعی سبب شده که دولت ها و حکومت های ملی در مهار پدیده های نوظهوری چون بحران های مالی جهانی یا تروریسم شبکه ای ناتوان تر از همیشه به نظر برسند. در واقع سیستم درونی جوامع مدرن دچار نوعی تنش مداوم میان گرایش های تمرکززا و تمرکززدایی شده است؛ فرآیندی که در آن مسائل دستور کار جهانی دیگر از بالا دیکته نمی شوند، بلکه از دل شبکه های پیچیده و تعاملات افقی بیرون می آیند. پیام محوری و ساختار تحلیلی کتاب، بر مبنای دیالکتیک میان تداوم و تغییر شکل گرفته است، چرا که نویسنده اصرار دارد جهان به کلی نو نشده بلکه الگوهای قدیمی ثبات در هم تنیده اند. روزنا با رد رویکردهای تقلیل گرایانه، امنیت و خطر را در دنیای در حال جهانی شدن بازتعریف می کند؛ جایی که تهدیدات دیگر صرفا نظامی نیستند و در جریان های سیال اطلاعات و اقتصاد بازتولید می شوند. کتاب «آشوب در سیاست جهان» سال ها پیش از رشد همه گیر اینترنت و شبکه های مجازی، پویایی های قدرت در قرن بیست ویکم و کاهش مشروعیت نهادهای سنتی را پیش بینی کرد تا ثابت کند برای درک کوچک ترین نوسانات محلی، باید منطق این آشفتگی مستمر جهانی را زندگی و درک کرد.