از نابهنگامی حیات تا سترون سازی خیال

یکی از پرسش های اساسی درباره ادبیات یا به طور کلی هنر نسبت آن با آگاهی است. آیا متون ادبی را نویسندگان و شاعران به شکلی آگاهانه پدید می آورند یا این آثار حاوی معرفتی هستند که بدون گذار از خودآگاهی مولف به متن راه می یابند؟ آیا واسطه هایی چون فرم و تکنیک های ادبی به مثابه میانجی انتقال چنین آگاهی ای عمل می کنند یا نقشی خنثی دارند و تنها به مثابه ابزار به کار می روند؟ آیا آن ها تنها قالب بازنمایی امر واقع اند یا تغییراتی در آن ایجاد می کنند؟ نسبت آن ها با شرایط تاریخی -اجتماعی چیست؟ آیا فرم ها و تکنیک ها مستقل از این شرایط پدید می آیند یا با آن نسبتی دارند؟«از نابهنگامی حیات تا سترون سازی خیال» مطالعه ای جامعه شناختی در تاریخ ادبیات داستانی ایران است. این کتاب به نسبت خیال و زندگی در یک دورۀ تاریخی می پردازد و آن را در ادبیات داستانی پسامشروطه تا لحظۀ اکنون پی می گیرد. نویسنده این اثر تلاش می کند تا از منظری تازه نسبت زندگی با متن ادبی را برجسته سازد و تلقی ادبیات داستانی و به تبع آن موقعیت های تاریخی -اجتماعی حامی آن را دربارۀ حیات انسانی به بحث بگذارد. به تکنیک ها، فرم ها و استراتژی های ادبی ای پرداخته می شود که عموما در مطالعات جامعه شناسی ادبیات نادیده گرفته می شوند. در این کتاب سطوحی از آگاهی و ناآگاهی موجود در متن ادبی را مورد توجه قرار می گیرد که عمیقا وامدار حیات اجتماعی است. با این حال، به جای تصور رابطه ای علی میان امر اجتماعی و ادبی یا فرض بازتاب زندگی اجتماعی در متن، اثر رخدادهای تاریخی و موقعیت های اجتماعی درون میدان ادبی به واسطۀ میانجی گری های موقت یا دائم جایگاه های یا اتفاق های تاریخی تبیین شده است. این کتاب روایتگر فراز و فرودهای تاریخی ادبیات داستانی ایران است و تلاش می کند نسبت آن را با موقعیت های اجتماعی روشن سازد. در این زمینه، به جای پرداختن به محتواهای متغیر متون، این نوشتار به فرم هایی توجه می کند که در نسبت با میل برآمده از جایگاه تولیدکنندگان متون ادبی ظاهر شده است. این امر امکان فراتر رفتن از متن ادبی را فراهم می کند؛ بنابراین متن ادبی به مثابه شاخصی در نظر گرفته می شود که امکانی از فهم کلیتی تاریخی را فراهم می آورد. مطالعه این کتاب به علاقه مندان حوزۀ جامعه شناسی ادبیات، مطالعات فرهنگی، جامعه شناسی تاریخی، تاریخ ادبیات و نقد ادبی پیشنهاد می شود.