استنطاق

درست لحظاتی پیش از اجرای حکم تیرباران و دقایقی پس از اینکه اعضای حلقه ی پتراشفسکی به اجبار صلیب را بوسیده بودند تا حکم تیربارانشان اجرا شود، یکی از مهم ترین احکام بخشش تمام تاریخ از راه رسید و تزار نیکلای اول، حکم مرگ فیودور داستایفسکی و دیگر اعضای پتراشفسکی را لغو کرده و آن ها را از جوخه ی اعدام به اردوگاه کار اجباری در امسک سیبری منتقل کرد. شاید این تنها لحظه ای از دوران خاندان رومانف هاست که تاریخ بشر به خاطرش باید قدردانشان باشد؛ تزار روسیه جلوی مرگ یکی از بزرگ ترین نویسندگان و اندیشمندان تمام دوران ها را گرفت، آن هم در زمانی که او هنوز شاهکارهایش را ننوشته بود. با این همه سال های زندان، بازجویی ها، تبعید به سیبری و به خاصه آن چند دقیقه ی حضور در جوخه ی اعدام، هیچ گاه داستایفسکی را رها نکردند و او همواره چه در آثار داستانی اش و چه در کتاب «استنطاق» که مجموعه ی همه ی آن بازجویی ها و روایت آن تجربه های هولناک است، به آن ماجراهایی که بر جسم و ذهنش گذشته، پرداخته است. داستایفسکی در استنطاق، با جزءنگری که همواره به آن شهره بوده و هست، پرونده ی خودش و یارانش در حلقه ی پتراشفسکی را شرح داده و چیره دستی مثال زدنی اش را در روایت آن روزها و سال های دهشتناک با ظرافت و واقع نگری به کار برده است. استنطاق فیودور داستایفسکی، ناداستان یگانه ی داستان نویس بزرگی ست که همه ی فلسفه، روان شناسی، هنر و خودنوشتن، پس از او جلوه ی دیگری یافت.