الشتر

مجید رهنما یکی از مهم ترین نام ها در دوره ی دوم پهلوی است: وزیر علوم کابینه ی هویدا، موسس شبکه ی جامع سلامت و ایده پرداز و مدیر طرح توسعه ی الشتر. او در مقام یکی از نظریه پردازان شاخص پساتوسعه، آرایی اساسی و انتقادی در باب توسعه ی درون زا، توانمندسازی از پایین، فقر و فلاکت از خود به جا گذاشته. بی تردید اما یکی از برجسته ترین پروژه های فکری او طرح توسعه ی منطقه ی سلسله (الشتر ) در لرستان بین سال های 1353تا 1357 است. رهنما به عنوان چهره ای تاثیرگذار در دستگاه دولتی، اما منتقد سیاست های توسعه از سوی سازمان برنامه و بودجه با حمایت دولت پهلوی و شخص محمدرضا پهلوی بود. پس عجیب نبود که بالاخره در سال 51 به خاطر دفاع از دانشجویان و درخواست کاهش فشار ساواک بر دانشگاه از سمت خود بر کنار شد. اما یکی-دو سال طول نکشید که ایده هایش را درست در مقابل با جریان عمومی مدرنیزاسیون کشور، در قالب توسعه ی مشارکتی در اجتماعات محلی و روستایی پی گرفت. رویکردی که بر توسعه ی درون زا تاکید می کرد و به جای تکیه بر کمک های خارجی و راه حل های بیرونی، عمده ی توجه خود را به مشارکت محلی و استفاده از منابع و امکان های بومی معطوف می کرد. این طرح در منطقه ای با حدود 300 روستا و با پوشش جمعیتی 50 هزار نفر در زمینه های بهداشت، سوادآموزی و عمران اجرا شد و در حقیقت طرح پایلوتی بود برای ایجاد الگوی مناسب توسعه ی منطقه ای با شرایط خاص ایران. با انقلاب 57 اگرچه پروژه ی الشتر نیز نیمه تمام ماند و به بایگانی سپرده شد، اما رهنما ایده هایش را در نقاط دیگر جهان پی گرفت و در مقام یکی از پایه گذاران مکتب پساتوسعه به منتقد تمام عیار گفتمان توسعه بدل شد. کتاب الشتر بنا دارد تا با بررسی و تحلیل اسناد و آثار به جا مانده به بازخوانی تجربه ی سلسله بپزدازد؛ طرحی که به مدت پنج سال توانست زندگی مردمان این منطقه و نیز بانیان را برای همیشه دگرگون کند. مردمی که همچنان و هنوز درباره ی این طرح سخن می گویند. مجید رهنما یکی از مهم ترین نام ها در دوره ی دوم پهلوی است: وزیر علوم کابینه ی هویدا، موسس شبکه ی جامع سلامت و ایده پرداز و مدیر طرح توسعه ی الشتر. او در مقام یکی از نظریه پردازان شاخص پساتوسعه، آرایی اساسی و انتقادی در باب توسعه ی درون زا، توانمندسازی از پایین، فقر و فلاکت از خود به جا گذاشته. بی تردید اما یکی از برجسته ترین پروژه های فکری او طرح توسعه ی منطقه ی سلسله (الشتر ) در لرستان بین سال های 1353تا 1357 است. رهنما به عنوان چهره ای تاثیرگذار در دستگاه دولتی، اما منتقد سیاست های توسعه از سوی سازمان برنامه و بودجه با حمایت دولت پهلوی و شخص محمدرضا پهلوی بود. پس عجیب نبود که بالاخره در سال 51 به خاطر دفاع از دانشجویان و درخواست کاهش فشار ساواک بر دانشگاه از سمت خود بر کنار شد. اما یکی-دو سال طول نکشید که ایده هایش را درست در مقابل با جریان عمومی مدرنیزاسیون کشور، در قالب توسعه ی مشارکتی در اجتماعات محلی و روستایی پی گرفت. رویکردی که بر توسعه ی درون زا تاکید می کرد و به جای تکیه بر کمک های خارجی و راه حل های بیرونی، عمده ی توجه خود را به مشارکت محلی و استفاده از منابع و امکان های بومی معطوف می کرد. این طرح در منطقه ای با حدود 300 روستا و با پوشش جمعیتی 50 هزار نفر در زمینه های بهداشت، سوادآموزی و عمران اجرا شد و در حقیقت طرح پایلوتی بود برای ایجاد الگوی مناسب توسعه ی منطقه ای با شرایط خاص ایران. با انقلاب 57 اگرچه پروژه ی الشتر نیز نیمه تمام ماند و به بایگانی سپرده شد، اما رهنما ایده هایش را در نقاط دیگر جهان پی گرفت و در مقام یکی از پایه گذاران مکتب پساتوسعه به منتقد تمام عیار گفتمان توسعه بدل شد. کتاب الشتر بنا دارد تا با بررسی و تحلیل اسناد و آثار به جا مانده به بازخوانی تجربه ی سلسله بپزدازد؛ طرحی که به مدت پنج سال توانست زندگی مردمان این منطقه و نیز بانیان را برای همیشه دگرگون کند. مردمی که همچنان و هنوز درباره ی این طرح سخن می گویند.