بابک خرم دین

«بابک خرم دین» نوشته ی سعید نفیسی مترجم، نویسنده و پژوهش گر برجسته، درباره ی جنبش های ایرانیان، زندگی نامه ی بابک خرم دین، جنبش او، آغاز و پایان کار خرم دینان، سرزمین ایشان، شرح مفصل جنگ های بابک با خلفای عباسی و اسارت و قتل او و سرانجام خرم دینان است که در آن تمام متون عربی و فارسی مربوط به بابک و خرم دینان و تحقیقات اروپاییان معرفی شده است. بابک خرم دین، رهبر اصلی جنبش ایرانی «خرم دین» است که که در ۲۲۳ قمری می زیست. آئین آن ها شادزیستن و هدف شان سرنگونی خلیفه ی عباسی بود. بابک خرم دین رهبر مبارزات خرم دینان است و به کمک جنبش خرم دینان بر علیه خلفای عباسی شوریدند بابک، از ناحیه ی آذربایجان، شورش را آغاز کرد ولی این حرکت در غرب و مرکز ایران نیز گسترش یافت و بیش از ۲۰ سال طول کشید. شهر بذ منطقه و قلعه ای در شمال آذربایجان، به خاطر قیام بابک معروف شد. این شهر مرکز اصلی مقاومت خرمدینان و بابک در برابر خلفای عباسی به ویژه معتصم بود. بابک با پشتوانه ی منطقه ای کوهستانی، لشگریان خلیفه را یکی پس از دیگری شکست می داد. نیروهایش قادر بودند جلوی کاروان ها را بگیرند، مأموران مالیات را بکشند، حریفان محلی را نابود کنند و گاه وبیگاه به لشکر دشمن شبیخون بزنند، سپس بلافاصله به قلعه غیرقابل دسترس شان و پناهگاه کوهستانی شان عقب نشینی کنند. جسارت، زیرکی و استعداد بابک در فرماندهی نظامی در مبارزه طولانی و اعتمادی که پیروانش به او داشتند، بی تردید استثنائی است. گفته شده است که در گیرودار نبردی که به تصرف بذ انجامید، بابک با افشین دیدار و از خلیفه تقاضای امان کرد. اما با توجه به روحیه ای که بابک بعدها (هنگام اعدام شدن) از خود نشان داد، می توان حدس زد که از جانب او حیله ای در کار بوده است. روایت مرگ بابک در کتاب این گونه آمده است: «چون چشم معتصم بر بابک افتاد، گفت: ای سگ چرا در جهان فتنه انگیختی؟ هیچ جواب نداد. فرمود تا چهار دست و پایش ببرّند. چون یک دستش ببریدند، بابک دست دیگر در خون زد و بر روی مالید و همه روی خود را از خون خود سرخ کرد. معتصم گفت: ای سگ! این چه عملست؟ گفت: درین حکمت است. شما هر دو دست و پای من بخواهید برید... چون خون از وی برود، روی زرد شود؛ من روی خویش را از خون خود سرخ کردم تا چون خون از تنم بیرون شود نگویند که رویش از بیم زرد شد. » بعد از اعدام بابک، سرش را به خراسان فرستادند که خود نشانه ای بر وجود هوادارانی از او در آن منطقه است. «جنبش های ایرانیان»، «بابک خرمی»، «جنبش بابک»، «آغاز کار خرمدینان»، «پایان کار خرمدینان»، «خرمدینان»، «جاویدان پسر شهرک»، «سرزمین خرمدینان»، «بابک و سرزمین وی»، «کامروایی بابک»، «زد و خوردهای بابک»، «آغاز جنگ های بابک»، «جنگ های زمان معتصم»، «جنگ های بابک و افشین»، «سرانجام بابک در آذربایجان» و «سبب گرفتاری و کشته شدن بابک» عناوین مطالب این کتاب هستند. «بابک خرم دین» کتابی مفید و خواندنی برای علاقمندان به تاریخ، شخصیت های تاریخی و جنبش های ایرانی است.