باد بزن خانم ویندرمیر

نمایشنامه ی «بادبزن خانم ویندرمر» اثر اسکار وایلد، یکی از درخشان ترین کمدی های رفتاری قرن نوزدهم، نخستین بار در ۲۰ فوریه ی ۱۸۹۲ در تئاتر سنت جیمز لندن به اجرا درآمد و به سرعت نام وایلد را در میان برجسته ترین طنزنویسان دوران ویکتوریایی تثبیت کرد. این اثر که در لندن اواخر قرن نوزدهم می گذرد، با زبانی پرظرافت و نیش دار، چهره ی اخلاق گرایی ظاهری، ریاکاری اجتماعی و استانداردهای دوگانه ی آن دوران را افشا می کند. وایلد، همچون همیشه، با نگاهی طنازانه و درعین حال فلسفی، در قالب گفت وگوهای برق آسا و صحنه هایی پرتنش، تضاد میان ظاهر و حقیقت را برملا می سازد. در مرکز نمایش، لیدی مارگارت ویندرمر، زنی درستکار و مطیع اصول اخلاقی، قرار دارد که در آستانه ی جشن تولدش متوجه می شود همسرش، لرد ویندرمر، رابطه ای پنهانی با زنی مرموز به نام خانم ارلین دارد. شایعاتی که از زبان دوشس برویک به گوش او می رسد، لیدی ویندرمر را به خشم و تردید می کشاند؛ با وجود انکار شوهر، او تصمیم می گیرد همسرش را ترک کند. اما سرنوشت او با حضور خانم ارلین، که از سوی لرد ویندرمر به مهمانی دعوت می شود، گره می خورد. در سلسله ای از سوءتفاهم ها، لیدی ویندرمر قصد فرار با لرد دارلینگتون - تحسین کننده ی پرشورش - را دارد، اما در لحظه ی بحرانی، خانم ارلین با ازخودگذشتگی مانع از تصمیم اشتباهش می شود. هنگامی که لیدی ویندرمر بادبزنش را در خانه ی دارلینگتون جا می گذارد و خطر رسوایی نزدیک است، خانم ارلین با ادعای دروغین مالکیت بادبزن، آبروی دختر جوان را نجات می دهد. در پایان، آشکار می شود که او در واقع مادر گمشده ی لیدی ویندرمر است که سال ها پیش خانواده اش را ترک کرده و اکنون، در سکوت و با فداکاری، در پی رستگاری است. در لایه ی زیرین این داستان پرکشش، وایلد تصویری دقیق از ریاکاری اخلاقی و دوگانگی اجتماعی دوران ویکتوریایی ارائه می دهد. او نشان می دهد که قضاوت های شدید و قوانین اخلاقی خشک، اغلب در برابر پیچیدگی های انسانی بی ثمر می مانند. لیدی ویندرمر در آغاز نمایش نماینده ی اخلاق مطلق است و معتقد است «افراد بد نباید بخشیده شوند»، اما تجربه ی شخصی اش او را در معرض لغزش، همدلی و درک تازه ای از ضعف انسانی قرار می دهد. در مقابل، خانم ارلین که جامعه او را به عنوان زنی گناهکار طرد کرده است، در عمل شریف تر از بسیاری از قاضیان اخلاق ظاهر می شود. بادبزن در این میان، به نمادی از ظاهر فریبنده و نقش های اجتماعی بدل می شود: شیئی زیبا و براق که هم می تواند ابزاری برای جذابیت باشد و هم وسیله ای برای پنهان کاری. وایلد از این شیء ساده برای کاوش در مضامین عمیق تر استفاده می کند - از مفهوم آبرو و فضیلت گرفته تا تضاد میان حقیقت درونی و نمایش بیرونی. زبان نمایشنامه سرشار از نکته سنجی های درخشان و طنزی زیرپوستی است که هم مخاطب را می خنداند و هم او را به تأمل وامی دارد. وایلد در این اثر نه از طریق خطابه، بلکه با شوخ طبعی و پارادوکس، نظام اخلاقی زمانه اش را به نقد می کشد. اگرچه برخی منتقدان از اتکای نمایش به پنهان کاری برای حل تعارض نهایی گلایه کرده اند، اما همین ابهام اخلاقی بخشی از نبوغ وایلد است: او حقیقت را در سایه نگاه می دارد تا نشان دهد زندگی واقعی، برخلاف صحنه های تئاتر، همیشه پایان روشنی ندارد. در مجموع، «بادبزن خانم ویندرمر» اثری است که فراتر از یک کمدی اجتماعی، به مطالعه ای در باب رستگاری، قضاوت و انسانیت تبدیل می شود. وایلد با ترکیب نیشخند و احساس، دروغ و مهر، اثری آفریده است که همچنان درخشان و زنده می نماید؛ داستانی از عشق، راز، فریب و شفقت که از قرن نوزدهم تا امروز پژواکی ماندگار دارد.