بحر طویل عامیانه و بحر طویل سرایان

بحر طویل نوعی شعر یا نثر موزون در ادبیات فارسی است. قالب بحر طویل بیشتر برای بیان سخنان طنز یا هزل کاربرد دارد. اما برخی شعرهای جدی تر مانند مرثیه و مناظره نیز با قالب بحرطویل نوشته شده اند. «بحر طویل» شعری را گویند که از تکرار غیر محدود پایه های عروضی ساخته شود و در حقیقت٬یک تفنن ادبی است که گاهی شعرا در آن طبعی آزموده و به آن صورت٬مطایبات و فکاهیاتی را به نظم آورده اند. در تعزیه ها و نوحه سرایی های قدیم نیز این شیوه٬ضمن محاورات و تقریرات٬به کار رفته است. هرچند بحر طویل را با تکرار اغلب افاعیل عروضی می توان ساخت اما «فعلاتن» بیشتر در ساخت این نوع ادبی به کار گرفته شده است. بحر طویل قالبی شعری است که در آن برخلاف سایر قالب های شعر سنتی فارسی، مصراع های مساوی و بیت وجود ندارد. در عوض، بحر طویل از یک یا چند قسمت با نام بند تشکیل می شود که در هر بند یکی از افاعیل معین عروضی به تعداد دلخواه تکرار می شود. هر بند به بخشهای هماهنگ که گاه مسجّع و هم قافیه هستند تقسیم شده است. معمولا پایان بندها را قافیه و ردیفی که در پایان همه بندها تکرار می شود ؛مشخص می کند. سرودن بحر طویل از دوره صفویه به بعد مرسوم شده است. قدیمی ترین نمونه بحر طویل نامه ای است به ظاهر منثور که در کتاب «تاریخ طبرستان و رویان و مازندران» (۸۸۱ قمری) تألیف سید ظهیرالدین بن سید نصیرالدین مرعشی ضبط شده؛ اما از نظر شکل و وزن، بحر طویل محسوب می شود. بخش اول کتاب حاوی شناخت نامه ای جامع و مفصل از این گونه ادبی به همراه نمونه های کافی است. برای این منظور نمونه هایی از جنگ های خطی و دیوان های چاپی شعرا گردآوری شده و از نظر شکل شناسی و ژانرشناسی مورد مطالعه قرار گرفته اند. بخش دوم کتاب تحت عنوان بحرطویل سرایان، به معرفی عده زیادی از بحرطویل سرایان به انضمام زندگی نامه مختصری از آن ها و نیز نمونه ای برگزیده از آثارشان می پردازد.