برگه ها

به حق می توان گفت لودویگ ویتنگشتاین معروف ترین فیلسوف زبانی است. با این حال او تنها دو کتاب از خود منتشر کرد، یکی «رساله منطقی-فلسفی» و دیگری «پژوهش های فلسفی». با توجه به این دو کتاب، زندگانی فلسفی ویتگنشتاین را به دو بخش ویتگنشتاین اول و دوم تقسیم کرده اند. باقی مطالبی که ما از او در دست داریم جمع آوری دست نوشته هایی است که او طی سالیان متمادی نوشته است. کتاب «برگه ها» نیز مجموعه ای از نسخه های خطی و دست نوشته های ویتگنشتاین است که توسط دو تن از شاگردان او جمع آوری و چاپ شده است و مربوط به دورۀ ویتگنشتاین دوم است. به دلیل اینکه کتاب جمع آوری نسخ خطی فیلسوف است، آنچنان که انتظار می رود، بین مطالبش هماهنگی و سازگاری وجود ندارد ولی با این وجود، یکی از مهم ترین منابع آشنایی با تفکرات این فیلسوف بزرگ قرن بیستم است و نقش برجسته ای در فهم کتاب پژوهش های فلسفی او ایفا می کند. به طور کلی، «برگه ها» شامل مباحثی از قبیل معنا، زبان، منطق، معرفت شناسی، ریاضیات، اخلاق و روانشناسی فلسفی است. با توجه به موضوع هر دست نوشته، کتاب در شش فصل تنظیم شده است و در آن دست نوشته های مربوط به آن قرار گرفته است. فصل اول شامل مباحثی دربارۀ ماهیت فلسفه است. فصل دوم به موضوعاتی حول محور معنا و فهم می پردازد. عنوان فصل سوم «تفکر» است و دربردارندۀ نوشته های ویتگنشتاین راجع به چگونگی شکل گیری تفکر و ارتباط آن با زبان است. فصل بعدی به فحص و تحقیق دربارۀ جهان و چگونگی ارتباط ما با آن می پردازد. فصل پنجم به ریاضیات و منطق اختصاص دارد و فصل آخر مربوط به اخلاق و دین است. نکتۀ قابل توجه دربارۀ این کتاب این است که در چاپ فارسی، ترجمۀ انگلیسی و آلمانی نیز گنجانده شده است. بدون هیچ شکی در دسترس بودن یک متن به سه زبان، بسیار به فهم بهتر متن کمک می کند. با این اوصاف، این کتاب در وهلۀ اول برای دانشجویان و پژوهشگران فلسفۀ زبان، فلسفۀ تحلیلی و فلسفۀ ویتگنشتاین، به خصوص ویتگنشتاین دوم می تواند مفید و البته ضروری باشد.