تاریخ جهانگشای جوینی

"تاریخ جهانگشای جوینی" کتابی است از "علاءالدین عطا ملک محمد جوینی" که روایتگر یکی از تیره ترین لحظات تاریخ این کشور، یعنی حمله مغول است. فصل اول این اثر، شیوه زندگی و آداب و رسوم مغول ها را قبل از بیان داستان به قدرت رسیدن چنگیزخان، چگونگی ترکیب قبایل پراکنده و ایجاد یک ساختار نظامی منظم، که منجر به موفقیت بعدی او می شود، شرح می دهد. سپس کتاب به کشتار بازرگانان مغول توسط مرزبانان حکومت خوارزمشاهی و حمله چنگیزخان به خونخواهی آنها و غارت و کشتار در برخی از بزرگترین و پیشرفته ترین شهرهای ایران می پردازد. "عطا ملک جوینی" شرح می دهد که مغول ها نیشابور و مرو را به خاک و خون کشیدند و از میلیون ها نفر جمعیت این شهر‎ها، چیزی حدود ده تن هم در برخی از مناطق باقی نماندند. بهترین ویژگی کتاب "تاریخ جهانگشای جوینی" این است وجه هولناک وقایع را چنان وصف می کند که مو بر اندام مخاطب می ایستد. "عطا ملک جوینی" به عقب نیز برمی گردد و به تشریح نحوه ی استقرار قدرت توسط خوارزمشاهیان و نابودی سلجوقیان می پردازد. وی تصویری از ایستادگی جلال الدین خوارزمشاهی در برابر مغول ها نیز ارائه می کند که بسیار جذاب است؛ مقاومت قدرتمندانه و جسورانه ی او با بهره گیری از هوش سرشار و استراتژی های چریکی، برای مغول ها دردسرهای زیادی ایجاد کرد. "عطا ملک جوینی"، ادامه فتوحات مغول را در زمان سلطنت مانکو قاآن و برادرش هلاکو، و همچنین نوادگان و جانشینان چنگیزخان مغول شرح می دهد و به خلافت بنی‎عباس می رسد که مغولان آن را نیز در هم کوبیدند؛ خلافتی که محمود غزنوی با تمام شکوه و جلال خود، اعتبارش را از آن دریافت می کرد. این بخش نیز با بحث در مورد اعتقادات اسماعیلیان و چگونگی ظهور آنها در ایران قبل از سرنگونی توسط هلاکو به پایان می رسد.