تاریخ صفویه

کتاب «تاریخ صفویه» به قلم نسیم خلیلی، اثری خواندنی و منسجم است که با زبانی شیوا و داستان گونه، تاریخ پرفراز و نشیب یکی از مهم ترین و سرنوشت سازترین سلسله های پادشاهی ایران را روایت می کند. این کتاب شرح می دهد چگونه صفویان در منظومه اندیشه آیندگان به عنوان یک «نقطه عطف» شناخته شدند؛ رویدادی که همانند یک نماد، عصر خود را از ادوار پیشین متمایز ساخته و خود به سرحلقه زنجیره ای تازه از مناسبات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در ایران تبدیل گردید. از جمله مطالبی که خلیلی به آن عنایت دارد، پایان دادن به فترت تاریخی و بازتولید هویت سرزمینی است. نویسنده تبیین می کند رهبران صفوی موفق شدند با تمسک به ریسمان های گوناگون سیاسی و مذهبی، از ایرانی که به واسطه تهاجمات و حکومت های ملوک الطوایفی تکه تکه شده بود، مجددا یک «کل واحد» بسازند. مولف تأکید می کند که اگرچه شاهان صفوی غالبا به زبان ترکی تکلم می کردند و حتی به این زبان شعر می سرودند، اما در نگاه پژوهشگران، آنان رهبرانی با هویت ملی به شمار می روند که سراسر ایران را تحت حاکمیت خود درآوردند. در این کتاب، یکپارچگی دوره صفوی به مزرعه ای وسیع و گسترده تشبیه شده است که نام بلند «ایران» بر آن نهاده شده و نموداری از اتحاد یک ملت تحت لوای عناصری پایدار را به نمایش می گذارد. بخش مهمی از روایت کتاب به شاه اسماعیل اول صفوی، بنیان گذار این سلسله اختصاص دارد؛ پادشاهی که از او با لقب «صوفی دیهیم دار» (صوفی تاج دار) یاد می شود. کتاب بررسی می کند اگرچه شاه اسماعیل در ابتدای راه تجربه اداری و سیاسی روشنی در پس ذهن نداشت، اما با هوشمندی کوشید تا با پایه گذاری تشکیلاتی نسبتا کارآمد و بهره گیری از دیوان سالاری، حیات حاکمیت خویش را تضمین کرده و پایه های امپراتوری نوپای خود را مستحکم سازد. کتاب «تاریخ صفویه» در 5بخش اصلی تدوین شده است که مسیر تکوین، تثبیت، اوج و در نهایت افول این دولت را گام به گام بررسی می کند. این بخش ها شامل «نیم نگاهی به گذشته»، «تشکیل سلسله»، «پادشاه جمشیدشاه»، «مردی که با کودتا به قدرت رسید» و در نهایت «دولت صفویه در سراشیبی» است. کتاب برای درک بهتر مخاطب به فضای تاریخی، با ارائه جدولی از رویدادهای مهم تاریخ صفویه آغاز می شود. علاوه بر این، مولف در پایان اثر، منابع و نمایه دقیقی را گنجانده و برای آن دسته از مخاطبانی که تشنه کاوش بیشتری هستند، منابع تکمیلی مفیدی جهت مطالعه پیشنهاد داده است. در مجموع، نسیم خلیلی در این اثر موفق شده است تا مراحل مختلف تکوین، پایه گذاری، اوج و حضیض سلسله صفویه را در قالب، جذاب و آموزنده در اختیار علاقه مندان به تاریخ ایران قرار دهد.