تاریخ مختصر اروپا

وقتی کتاب «تاریخ مختصر اروپا» نوشته ی سایمون دیوید جنکینز را باز می کنید، با یک تلاش جسورانه برای خلاصه کردن بیش از دو هزار و پانصد سال فراز و نشیب یک قاره روبرو می شوید. جنکینز که سال ها در مطبوعات بریتانیا قلم زده، این بار سرگذشت اروپا را نه مثل یک مورخ آکادمیک و خشک، بلکه مثل یک ناظر سیاسی هوشمند روایت می کند؛ روایتی که از آتنس پریکلس و آرمان های دموکراسی باستان شروع می شود، از میان دالان های تاریک قرون وسطی و ساختارهای فئودالی عبور می کند و تا مسکو و تصمیم های ولادیمیر پوتین امتداد می یابد. نقطه ی قوت کار او در این است که خط اصلی داستان را بر مدار «قدرت و سیاست» تنظیم کرده است. او به جای غرق شدن در جزئیات ریز اقتصادی یا ارائه ی فهرست های طولانی از نام ها، نشان داده که چگونه جابه جایی مرزها، رقابت شاهان و تلاش مداوم برای حفظ «موازنه قدرت» شالوده ی اروپای امروز را ساخته است. در واقع خواننده از همان فصل های نخستین متوجه می شود که فرهنگ اروپایی بر دو پایه ی استوار شکل گرفته است: از یک سو اندیشه، فلسفه و هنر یونان باستان، و از سوی دیگر قانون، جهانداری و انضباط نظامی امپراتوری روم؛ دو مولفه ای که حتی پس از سقوط روم در سال ۴۷۶ میلادی هم نابود نشدند و در قامت نهاد کلیسای کاتولیک به زندگی خود ادامه دادند. با گذر از باستان و ورود به دوره رنسانس، کتاب وارد تحلیل چگونگی خروج اروپا از پیله ی سنتی خود می شود و این دگرگونی را با دقت دنبال می کند. جنکینز نه تنها شکوفایی هنری فلورانس و سفرهای اکتشافی بزرگ را ترسیم می کند، بلکه روی تاریک تر این عصر یعنی جنگ های خونین مذهبی و اصلاحات پروتستانتیسم را هم عریان می سازد. او توضیح می دهد که چگونه کلیسا از تنها نهاد پیونددهنده ی قاره به عاملی برای شکاف و درگیری تبدیل شد، اما همین کشمکش ها در نهایت به پیدایش دولت-ملت های مدرن انجامید. نکته ی جالب در روایت او، حضور هم زمان فرهنگ و هنر در کنار شیپورهای جنگ است؛ یعنی همان قدر که به تصمیمات نظامی شارلمانی، ناپلئون یا بسمارک وزن داده می شود، به نقش شکسپیر، آکویناس و پیکاسو در شکل گیری «هویت جمعی اروپایی» هم اشاره می شود. نویسنده نشان می دهد که اروپا هیچ گاه یک سرزمین یکپارچه و آرام نبوده، بلکه همواره میدان تلاطم، مهاجرت های عظیم و اصطکاک میان قدرت های رقیب فرانسوی، آلمانی، بریتانیایی و روسی بوده است. در نیمه ی دوم کتاب «تاریخ مختصر اروپا» تمرکز بر روی دو قرن اخیر و به ویژه ویرانی های قرن بیستم بیشتر می شود که شاید ملموس ترین بخش روایت برای خواننده ی امروز باشد. جنکینز چگونگی سقوط قاره به ورطه ی دو جنگ جهانی، برآمدن فاشیسم و فاجعه ی نازیسم را بررسی می کند و سپس به دوران جنگ سرد و تقابل بلوک شرق و غرب می پردازد. او خردمندانه نشان می دهد که چگونه یک قاره ی جنگ زده و ویران، برای جلوگیری از تکرار خودکشی های گذشته، به سمت ایده ی اتحادیه ی اروپا حرکت کرد و با برپایی این نهاد تلاش کرد صلح را تثبیت کند. اما پایان داستان جنکینز یک جمع بندی بی نقص و رویایی نیست؛ او به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، چالش های برگزیت، خیزش دوباره ی ناسیونالیسم و بحران های اوکراین اشاره می کند تا یادآوری کند که تاریخ این قاره هیچ گاه به پایان نمی رسد.