ترمینولوژی تحلیلی فیلم نامه

ترمینولوژی یا اصطلاح شناسی دانشی برای رسیدن به معنای واحد مفاهیم و یا واژه های تخصصی در یک حوزه است. کتاب «ترمینولوژی تحلیلی فیلم نامه» نیز سعی دارد معنای واحدی در زمینۀ اصطلاحات تخصصی این رشته پیشنهاد بدهد. این امر از آن رو مهم است که در ترجمه ممکن است برای واژه های این رشته معادل های متعددی ارائه شود و همین باعث گمراهی و عدم درک برخی مفاهیم شود. به عقیدۀ مولف، ترمینولوژی واحد علاوه بر امکان آموزش نظام مند، شرط فهم متقابل و نقد را نیز فراهم می کند. از نظر شهبازی مولف کتاب، هدف این نیست که تعریف مفاهیم اجماع پذیر باشند، بلکه هدف این است که چالش بر سر مفاهیم به منزلۀ گفتمان فیلم نامه نویسی آغاز شود. نظریه پردازان در زمینۀ فیلم نامه نویسی هر کدام مفاهیمی را تعریف و نظریات خودشان را بر این اساس توضیح می دهند؛ در مواردی، برداشت های متعدد و متفاوت از این مفاهیم، بحث برانگیز می شود. شاهپور شهبازی در «ترمینولوژی تحلیلی فیلم نامه» کوشیده است با تحلیل نظریات موجود در بارۀ فیلمنامه، به درک واحدی از بسیاری از مفاهیم برسد و پیشنهادهای خودش را در زبان فارسی ارائه دهد. سید فیلد، بوردول، رابرت مک کی، لیندا سیگر، کریستوفر وگلر، جان تروبی و... برخی از نظریه پردازان فیلم نامه نویسی هستند که نویسنده با واکاوی نظریات آنها سعی در تحلیل و توضیح مفاهیم پرکاربرد در فیلم نامه نویسی دارد. شهبازی دربارۀ هر مفهوم، ابتدا نظر نظریه پردازان را نقل می کند و بعد، با تردید در صحت وسقم مفاهیم، از طریق پرسش، امکان نقد آنها را فراهم و پیشنهادهای تازه ای را مطرح می کند. شاهپور شهبازی کتاب را با بحث دربارۀ مفهوم ساختار، بنیادی ترین مفهوم فیلم نامه نویسی، آغاز می کند. سپس گزارشی تاریخی از شکل گیری این مفهوم ارائه می دهد و از دل این مفهوم به مولفه های تشکیل دهندۀ ساختار می پردازد و پیشنهادهایش را ارائه می دهد. در همین بخش اول، یعنی مبحث ساختار، در بارۀ یکی از پرکاربردترین و بحث برانگیزترین ساختارها یعنی ساختار سه پرده ای بحث می شود. علاوه بر ساختار، مولف به مفاهیم بسیار دیگری هم می پردازد که در مرحلۀ نگارش فیلم نامه کاربرد دارند. برخی از این مفاهیم عبارتند از: پیش فرض، لاک لاین، اکسپوزه، سیناپس، تریتمنت، موضوع، مضمون، درون مایه، ایده، آغاز، کاتالیزور، نقطه اوج، کنجکاوی، تعلیق، همذات پنداری، پلات، معما، افکت چیستان، روان شناسی شخصیت و شخصیت پردازی شخصیت های غایب. «ترمینولوژی تحلیلی فیلمنامه» کتابی راهگشا برای استادان و دانشجویان سینما و علاقه مندان به فیلم نامه نویسی است و ساختار تحلیلی آن بسیار آموزنده است.