تله بدبینی

کتاب «تله بدبینی: چگونه امید را پس بگیریم» نوشته ی جمیل زکی، روان شناس دانشگاه استنفورد، به تحلیل علمی فراگیرترین پدیده های روانی عصر ما می پردازد. این اثر، بدبینی را که اغلب آن را نشانه ی عقلانیت و واقع گرایی می دانیم، در حقیقت یک تله ی ذهنی می داند که کیفیت زندگی و روابط انسانی را به شکلی مکتون فرسایش می دهد. همدلی و مهربانی دو ویژگی هستند که در سرتاسر کتاب، به آن توجه ویژه ای می شود به گونه ای که شاید علت عمده تفاوت این کتاب با سایر کتاب های در این زمینه همین نکته باشد، این دو ویژگی هایی ذاتی و ثابت نیستند، یعنی که مهارتی هستند که می توان آن را همچون یک عضله، ورزش داد و تقویت کرد. زکی با استناد به تحقیقات نشان می دهد که نگرش بدبینانه اغلب نادرست است، زیرا ما میزان سخاوت و نیکی اطرافیان خود را به شکلی نظام مند کمتر از واقعیت ارزیابی می کنیم. ریشه های این بی اعتمادی گاهی به تجربیات کودکی و دلبستگی های ناایمن بازمی گردد یعنی زمانی که بدبینی به یک سپر دفاعی برای محافظت از خود در برابر آسیب های احساسی تبدیل می شود، اما هزینه های سنگینی همچون اضطراب و انزوای اجتماعی به همراه دارد. البته در همین جا است که به عنوان راهکار، زکی مسئله تردید امیدوارانه را معرفی می کند؛ سبکی از تفکر که نگاه انتقادی را با اعتماد به ظرفیت های مثبت انسان ترکیب می کند. او به خواننده می آموزاند که چگونه دیوارهای نفرت و بی تفاوتی را فرو بریزند. روایت یک نژادپرست سابق که نفرتش نه با دلیل.، که با مهربانی غیرمنتظره ی دیگران فرو ریخت، شاهدی بر این مدعاست. کتاب توضیح می دهد که چگونه فعالیت هایی مانند برنامه های درک متقابل یا حتی خواندن رمان های داستانی، می توانند ظرفیت ما را برای قرار دادن خود به جای دیگران افزایش دهند. اما کتاب از یک خوش بینی ساده لوحانه فراتر می رود. زکی از خطرات «فرسودگی همدلانه» آگاه است و به جای تشویق به اعتماد کورکورانه، راهکارهایی عملی همچون پرورش «شک گرایی سالم» و استفاده از تکنیک های درمان شناختی-رفتاری (CBT) را برای به چالش کشیدن باورهای منفی ارائه می دهد. او ما را تشویق می کند تا به جست وجوی فعالانه ی نمونه های نوع دوستی و همکاری در زندگی خود بپردازیم تا به تدریج دیدگاه منفی خود را اصلاح کنیم. در نهایت، «تله بدبینی» با طرح مسئله خوش بینی کنشگرانه، امید را از یک احساس منفعل به یک موضوع فعال و آگاهانه تبدیل می کند. این کتاب یادآوری می کند که باور به نیکی در سرشت انسان، یک نیروی اجتماعی است که سبب تغییر سرنوشت مشترک آحاد مردم می شود.