تنوره ی دیو

«تنوره ی دیو» فیلمنامۀ اولین فیلم کیانوش عیاری است. عیاری با این فیلم به سینمای حرفه ای ایران وارد شد و بعدها فیلم های موفق زیادی ساخت. او امروزه به عنوان یکی از تاثیرگذارترین فیلمسازان ایران مطرح است. این فیلم در اوایل دهه ی شصت ساخته شد و بازیگران جوانی در آن بازی می کردند از جمله جهانگیر الماسی که این فیلم اولین حضور جدی او در سینمای ایران است. در آن سال ها که سینمای بعد از انقلاب در حال شکل گیری بود این فیلم با استقبال منتقدان روبرو شد و راهی را برای سینمای نوین ایران نشان داد. فیلم البته مشکلات ساخته ی اول یک فیلمساز را دارد با این حال، حضور یک کارگردان مسلط را نوید می دهد. حالا بعد از گذشت نزدیک به چهل سال از ساخت این فیلم، فیلمنامه اش به همت مهرداد غفارزاده منتشر شده است. مهرداد غفارزاده که خودش کارگردان و روزنامه نگار است این نوید را داده که به تدریج فیلمنامه های دیگر عیاری نیز در نشر گلیلگمش (نشر چشمه) به چاپ خواهند رسید. کتاب «تنوره ی دیو» علاوه بر فیلمنامه بخش های دیگری هم دارد از جمله مقدمه ای درباره ی نحوی آشنایی مهرداد غفارزاده با کیانوش عیاری و فیلم های او و همچنین مصاحبه ای با عیاری درباره ی روند شکل گیری و نوشتن فیلمنامه و دغدغه های عیاری در زمان نگارش فیلمنامه. مضمون فیلمنامه «تنوره ی دیو» در باره ی تقابل سنت و مدرنیته است. این موضوع به شکلی عریان در این فیلم مطرح می شود و در زمان نمایش فیلم بسیاری این نوع نگاه و دفاع از سنت را نمی پسندیدند. فیلم درباره ی آب است و تقابل چاه عمیق و قنات است. محمد علی به روستایش برمی گردد و متوجه می شود قنات روستا خشک شده و مردم به کاروانسرای زیارتگاهی پناه برده اند. علت خشک شدن قنات حفر چاه عمیق در حریم قنات است. محمدعلی به همراه دوستش عقیل و پدر سالخوره اش که یک مقنی باتجربه است، تصمیم می گیرند که قنات را لایه روبی کنند اما به شکل فجیعی کشته می شوند و کبعلی (کربلایی علی) صاحب چاه عمیق، سعی دارد چاه عمیق تری حفر کند اما برادر محمد علی از او انتقام می گیرد. در پایان یکی از چشمه های قنات جاری می شود، در حالی که دستگاه حفاری چاه مشغول به کار است. در آن سال ها مضمون فیلم و دفاع فیلم از لایه روبی قنات در مقابل حفر چاه عمیق واپس گرایانه به نظر می رسید. اما حالا بعد از گذشت سال ها و بحران آب در جای جای ایران به خصوص در مناطق کویری نشان می دهد که حفر بی رویه چاه های عمیق با فاصله ای نزدیک از هم و فعالیت 24 ساعته ی آن ها باعث افت سطح آب و از بین رفتن سفره های آب زیرزمینی و همه ی بحران ها مربوط به آب و از جمله فرونشست زمین شده است. «تنوره ی دیو» را می شود حالا و بعد از گذشت چهل سال از ساخت فیلم با نگاهی دیگر دید و به فجایع زیست محیطی اندیشید که در طی این چهل سال اتفاق افتاده اند و البته نقدهای منتقدانی را بازخوانی کرد که مضمون فیلم را نکوهش می کردند و شیفته ی مدرنیزاسیون سطحی بودند.