حق و مصلحت 1

به گفته ی مارتین گلدینگ«اصطلاحات مربوط به حقوق (rights) آن چنان در گفتمان اخلاقی و سیاسی روزمره ی ما نفوذ کرده که گویی برای ما غیر قابل تصور است که گفتمان مزبور بدون این اصطلاحات هرگز بتواند به حیات خود ادامه دهد. » هم چنین نمی توان انکار کرد که زبان حق و مفاهیم رایج در سیاست و حقوق مدرن نقشی اساسی در مباحث و برنامه های متفکران و برنامه ریزان جامعه ی ما ایفا می کند... به هر روی، اکنون که میهمانانی چون حق، قانون،آزادی های سیاسی مدنی،عدالت اجتماعی، مصلحت و امثالهم، به معنای مدرن، جایی در سرزمین فکری ما باز کرده‍اند، لازم است در حدتوان از سوی متفکران و نویسندگان مورد بحث و مداقة کافی قرار گیرند. روشنی و عمق نظری می تواند پایه ای باشد برای کاستن از اقدامات متضادی که تحت نام آزادی یا مصلحت انجام و دنبال می شوند. مطالب مندرج در این کتاب مجموعه ای است از مقالات که به نحوی از انحاء با هم مرتبطند و... از نخستین چاپ اول حق و مصلحت شانزده سال می گذرد، حال آن که مضامین اصلی این کتاب همچنان موضوعات رایج و مهم نظری در حیات فردی و جمعی آدمیان، به ویژه ما ایرانیان، هستند. جامعه ی معاصر ایرانی از لحاظ دارابودن نهادهای مدنی، نظام های عقلانی تمشیت امور اجتماعی، صنعت، تجارت، بانکداری، آموزش و حتی زیرساخت های علوم جدید، هنوز به سطح جوامع نسبتا پیشرفته ی عالم نرسیده، اما گفتمان حقوقی، سیاسی و اجتماعی رایج در آن پر از مفاهیم مطرح در آن جوامع است. حقوق فردی و مصالح جمعی از این نوع مفاهیم اند. روشنی، عمق و پیچیدگی نظری می تواند بنیادی باشد برای کاستن اقدامات عملی متضادی که زیر نام حق های فردی و منافع جمعی انجام و پی گیری می شوند. مطالبی که در این کتاب آمده اند پرسش هایی نظری پیرامون «حق» و «مصلحت» و نیز «ارزش»، به منزله ی اساس دو قلمرو یادشده، را مطرح و بررسی می کنند. امیدوارم و به آینده ای چشم دوخته ام که نسل نظریه پرداز حقوقی، در قلمرو عام «نظریه ی ارزش» و به موازات پردازش نظری «امر سیاسی»، به شکل دهی به فهم و نظریه ی مستقل حقوقی نائل می آید.