داستان ها

شاید کمتر نویسنده ای در تاریخ ادبیات به اندازه ی ادگار آلن پو توانسته باشد نشان دهد که ترسناک ترین چیزها لزوما از بیرون سراغ آدمی نمی آیند، بلکه گاهی از درون همان ذهنی سر برمی آورند که ادعا می کند کاملا عاقل و منطقی است. مجموعه ی «داستان ها» گردآوری ای است از نوشته های داستانی و منثور همین نویسنده ی آمریکایی، که در دفتر اول خود آثار سال های ۱۸۳۱ تا ۱۸۴۲ او را در بر می گیرد؛ دوره ای که پو هنوز در آغاز راه بود، اما همان زمان بذر بسیاری از ژانرهایی را کاشت که بعدها ادبیات جهان را شکل دادند. در کنار داستان های گوتیکی و روان شناختی که پو با آن ها شهرت جهانی یافته، مانند «سقوط خانه ی آشر» یا «برنیس»، خواننده با طرح های کوتاه تر، نوشته های توصیفی، و حتی طنزهای گزنده ای هم روبه رو می شود که کمتر شناخته شده اند اما گوشه ی دیگری از قلم پو را آشکار می کنند. اما رشته ای که بیشتر این داستان ها را به هم پیوند می دهد، دل مشغولی پو به لایه های تاریک روان آدمی است. راویان بسیاری از این آثار کسانی هستند که خود را عاقل، آرام و کاملا هوشیار معرفی می کنند، اما هرچه داستان پیش می رود، خواننده متوجه می شود که همین ادعای عقلانیت، نخستین نشانه ی فروپاشی ذهنی آن هاست. وسواس، گناه پنهان، ترس از مرگ و دفن شدن، و مرز باریک میان واقعیت و توهم، بارها و بارها در قالب های متفاوت در این داستان ها تکرار می شوند. پو در این آثار به نظریه ای پایبند بود که خود آن را «وحدت اثر» می نامید: باور به این که هر جزء یک داستان کوتاه، از نخستین جمله تا آخرین کلمه، باید در خدمت خلق یک حس واحد و فشرده در ذهن خواننده باشد، چه آن حس وحشت باشد، چه زیبایی و چه حیرت. همین انضباط ساختاری است که داستان های او را، با وجود گذشت نزدیک به دو قرن، هنوز فشرده، موثر و خواندنی نگه داشته است. کتاب «داستان ها» را می توان دروازه ای دانست برای ورود به دنیای کامل ادگار آلن پو؛ دنیایی که فراتر از تصویر رایج او به عنوان صرفا نویسنده ای وحشت آفرین می رود و ابعاد گسترده تری از خلاقیت ادبی قرن نوزدهم آمریکا را نشان می دهد.