در مدار

رمان «در مدار» نوشته ی سامانتا هاروی، سفری است در مدار زمین، اما آنچه این اثر را از دیگر داستان های علمی تخیلی یا فضانوردانه متمایز می کند، نه تجهیزات پیچیده ی فنی است و نه بحران های پرهیجان بقایی، بلکه تأملی عمیق و کم تر گفته شده بر زندگی، زمان، و فاصله. هاروی در این رمان کوتاه اما اندیشمندانه، تجربه ی شش فضانورد را در ایستگاه فضایی بین المللی طی یک شبانه روز روایت می کند؛ تجربه ای که به ظاهر در سکوت و خلأ می گذرد، اما در درون، لبریز از تلاطم و بازتابی از زمین و انسان است. داستان، ساختاری خطی ندارد. ماجرا از جایی آغاز نمی شود که به وضوح قابل اشاره باشد و به نقطه ای مشخص هم ختم نمی شود. در عوض، هاروی با لحنی مراقبه گونه، ذهن و نگاه فضانوردانی را دنبال می کند؛ در یک ایستگاه فضایی در فاصلۀ دویست و پنجاه مایلی زمین که از هفده هزار ماژول متصل به هم ساخته شده و هفده و نیم هزار مایل بر ساعت سرعت دارد. آن ها آخرین شش نفر از میان فضانوردانی بی شمار هستند که در حال چرخش به دور زمین اند هر نود دقیقه یک بار، طلوع و غروب را می بینند، قاره ها را از بالا می نگرند، و با فاصله ای سرد اما شفاف، به خانه نگاه می کنند. این تکرار و چرخش، بیانی است از زندگی، از بازگشت دائمی ما به پرسش های حل نشده: ما کی هستیم؟ به کجا می رویم؟ و چرا این قدر به زمین چسبیده ایم، حتی وقتی از آن دوریم؟ در طول این ۲۴ ساعت، فضانوردان با امور روزمره ی خود مشغول اند: بررسی ابزارها، آزمایش ها، مکالمات برنامه ریزی شده با زمین. اما نویسنده به جای تمرکز بر رویدادهای بیرونی، به درون شخصیت ها می پردازد. هرکدام از آن ها با چیزی در زمین درگیرند-فرزندی که منتظر تماس است، معشوقی که دور مانده، یا خاطره ای از خانه ی کودکی. این پیوندهای عاطفی، در دل خلأ فضا، پررنگ تر و ملموس تر می شوند. تضاد میان سکون محیط و حرکت ذهنی و احساسی شخصیت ها، از نقاط قوت برجسته ی کتاب است. هاروی به شکل استادانه ای از زبان استفاده می کند؛ نثر او موج دار، نرم و مراقب است. گویی خود زبان نیز در بی وزنی شناور شده. او کمتر به توصیف های فنی می پردازد و بیشتر از طریق تصویرسازی های شاعرانه، تجربه ی ایستگاه فضایی را به خواننده منتقل می کند. زمین در نگاه فضانوردان، گاه همچون یک نقاشی در حال حرکت است، گاه همچون موجودی زنده و شکننده. در همین تصویرهاست که مضمون اصلی رمان شکل می گیرد: وابستگی ما به جهانی که در عین زیبایی، آشفته و ناآرام است. «در مدار»، کتابی ست برای خواننده ای که به دنبال حادثه یا هیجان نیست، بلکه می خواهد مکث کند، از بالا نگاه کند و شاید برای لحظه ای، خود را در سکوتی میان زمین و آسمان بازیابد. سامانتا هاروی، در این اثر، موفق می شود با کمترین کنش بیرونی، بیشترین تأمل را برانگیزد. رمانی است که بیشتر احساس می شود تا خوانده شود، و تا مدت ها پس از پایانش، در ذهن باقی می ماند.

در معرفی این اثر به نکاتی مانند برنده جایزه بوکر 2024 اشاره شده است.