دکتر خی ئل

"دکتر خی ئل" اثر ماریا ایرانه فورنس، نمایشی فشرده، تک گویی محور و رازآمیز است؛ مونولوگی که در عین ایجاز، هم لذت بخش و هم برآشوبنده است. این اثر تقریبا بیست صفحه ای، از تندیس وارترین نمونه های مینیمالیسم تئاتری معاصر است؛ جایی که یک استاد دانشگاه با گچ و تخته سیاه، خطابه ای به ظاهر آموزشی اما در باطن ناپایدار، پرآشوب و خیال پردازانه خطاب به مخاطب که در جایگاه دانشجو نشسته ارائه می کند. نمایش در فضایی ایستا و به ظاهر ساده رخ می دهد: یک سالن سخنرانی، یک استاد، تخته ای برای نوشتن، و گچ. هیچ شخصیت فرعی، خط داستانی کلاسیک یا تحول دراماتیک مرسومی وجود ندارد. آنچه جریان می یابد، روایت آزاد و در حال تحول دکتر خیل است؛ گفتمانی که از استدلال جدی به خیال پردازی های عجیب، از نظم آکادمیک به بی نظمی ذهنی، و از روش به آشفتگی می لغزد. کنش صحنه ای بر حرکت های فیزیکی و ذهنی دکتر متمرکز است: ترسیم نمودار، نوشتن و پاک کردن، ساختن مفاهیم و فروپاشی آن ها. این ساختار نمایشی، پیوسته میان بداهه پردازی و طراحی دقیق در نوسان است؛ همان قدر که نمایش حس فی البداهگی دارد، نوعی انسجام اسرارآمیز نیز در آن جریان دارد. در کانون این نمایش، پرسش از نسبت میان دانش و بی معنایی، اقتدار و بازی، فرم و محتوا نهفته است. استاد نمایش، با لحنی آکادمیک اما گاه خودشیفته و بی قاعده، مدام در مرزهای میان آموزش و پوچی گام می زند. سخنان او از بیان های جدی به استعاره های نامعمول، نظریه های ناقص و پیوندهای بی مقدمه تغییر می کند. فورنس از خلال این لحن متغیر، پرسش هایی بنیادین طرح می کند: ما دانش را چرا و چگونه باور می کنیم؟ آیا قدرت بیان اقتدار را می سازد؟ و آیا فروپاشی منطق نزدیکی ای به حقیقت پدید می آورد یا فقط شوک ایجاد می کند؟ لحن اثر آمیخته ای است از بازیگوشی، سردرگمی و وسوسه. شور و گرمی در صدای استاد هست، اما زیر پوست آن نوعی اضطراب جاری است. همان گونه که یکی از کارگردانان اجرا گفته بود، نمایش «ترکیبی است از خرد و حماقت، شوخ طبعی و رمزآلودگی». در "دکتر خی ئل"، دانش در قالب اجرایی زودگذر و خلاق بازنمایی می شود. سخنرانی استاد به نمایشی از تنش میان اقتدار و آشفتگی، قطعیت و بازی بدل می گردد. صحنه ی مینیمال یک صدای منفرد، یک تخته سیاه، و حرکت ذهن مخاطب را درگیر می کند تا از منطق فاصله بگیرد و از سحر شاعرانه ی گفتار روزمره شگفت زده شود. این نمایشنامه کوتاه، برشی است از ذهن آشفته اما خلاق انسان؛ پرسشی از خود زبان و نحوه ی بازنمایی آن. دکتر خیل، همچون دیگر آثار فورنس، در پی پاسخ نیست، بلکه تجربه ی پرسیدن را در ما برمی انگیزد: تئاتری شاعرانه، انسانی، و اندیشمند.