دین و نظم طبیعت

کتاب «دین و نظم طبیعت» نوشته سید حسین نصر، استاد دانشگاه جرج واشنگتن، یکی از آثار نوین در حوزه فلسفه محیط زیست با رویکرد دینی محسوب می شود. این کتاب که نخستین بار در سال ۱۹۹۶ توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد به زبان انگلیسی منتشر شد، به بررسی عمیق رابطه میان دین (با تأکید بر اسلام) و بحران زیست محیطی عصر حاضر می پردازد. در واقع، نویسنده در این اثر با رویکردی میان رشته ای که تلفیقی از فلسفه دین، الهیات اسلامی و اکوفلسفه (زیست-فلسفه) است، به نقد ریشه های فلسفی بحران زیست محیطی در تمدن غرب می پردازد و نشان می دهد چگونه انسان محوری (اومانیسم) دوره مدرن و نگاه ابزاری به طبیعت، منجر به از بین رفتن تعادل محیط زیستی شده است. نویسنده با استناد به منابع غنی اسلامی شامل آیات قرآن، احادیث و آثار فلاسفه اسلامی مانند ابن سینا و سهروردی، به تبیین جهان بینی دینی نسبت به طبیعت می پردازد و مفاهیمی چون «خلافت الهی انسان»، «نظم تکوینی» و «امانت داری» را به عنوان مبانی نظری رابطه انسان با محیط زیست در اسلام تحلیل می کند. به بیان نویسنده، احیای حکمت سنتی و بازگشت به جهان بینی دینی می تواند راه حلی اساسی برای بحران زیست محیطی معاصر ارائه دهد. او با بررسی تطبیقی دیدگاه های ادیان مختلف، نشان می دهد که چگونه سنت های دینی مختلف در طول تاریخ توانسته اند رابطه متعادلی میان انسان و طبیعت ایجاد کنند. بخش قابل توجهی از کتاب به تحلیل مفهوم «طبیعت به مثابه آیات الهی» در اندیشه اسلامی اختصاص دارد که در آن طبیعت نه به عنوان منبعی برای بهره کشی، بلکه به عنوان مظهری از حقیقت الهی مورد توجه قرار می گیرد. این اثر که توسط انشاءالله رحمتی به فارسی ترجمه و توسط انتشارات حکمت در ایران منتشر شده است، به دلیل عمق تحلیل و جامعیت رویکرد، به یکی از منابع معتبر در حوزه مطالعات دین و محیط زیست تبدیل شده است. قابل ذکر است که این کتاب برای محققان رشته های فلسفه دین، مطالعات زیست محیطی و الهیات اسلامی منبعی ارزشمند به شمار می آید.