راز ادوین درود

رمان «راز ادوین درود» آخرین یادگار قلم چارلز دیکنز در سال ۱۸۷۰، بیش از آن که یک روایت داستانی منسجم باشد جذاب ترین علامت سوال تاریخ ادبیات کلاسیک است. دیکنز با مرگ ناگهانی خود در میانه ی نگارش این اثر، ساختار سنتی رمان های عریض و طویلش را نیمه کاره رها کرد تا شهری مه آلود به نام کلویسترهام برای همیشه در تعلیق یک جنایت خانگی باقی بماند. داستان حول محور ناپدید شدن جوانی مهندس و خوش قلب به نام ادوین درود می چرخد که بر اساس وصیت خانوادگی، درگیر یک نامزدی فرمالیته و بی کشش با دختری سرزنده به نام رزا باد شده است. اما نبض واقعی این درام گوتیک و فشرده، نه در دستان این زوج جوان، بلکه در سینه ی دایی ادوین، یعنی جان جاسپر می تپد؛ مردی با پرستیژ اجتماعی بالا و رهبر گروه کر کلیسای جامع که پشت نقاب تقوا و تقدس، به تریاک اعتیاد دارد و تار و پود وجودش با حسادتی جنون آمیز و وسواسی بیمارگونه نسبت به نامزد خواهرزاده اش گره خورده است. با ورود دوقلوهای مهاجر، نویل و هلنا لندلس، و ابراز علاقه ی نویل به رزا، جرقه های یک تضاد عمیق روشن می شود که در نهایت به ناپدید شدن مرموز ادوین در فردای شب کریسمس و کشف بقایای ناچیزی از وسایل او در رودخانه میانجامد؛ معمایی بزرگ که به دلیل مرگ نویسنده، هرگز پاسخ قطعی و رسمی به خود ندید. برخلاف لحن ملودراماتیک و طنز گزنده ی اجتماعی در شاهکارهایی مثل دیوید کاپرفیلد یا آرزوهای بزرگ، دیکنز در این رمان ناتمام به شکل بی سابقه ای به سمت نوعی واقع گرایی روان شناختی تاریک و متمایل به مکتب گوتیک حرکت می کند. نویسنده با مهارتی استادانه لایه های زیرین و تاریک جامعه ی به ظاهر آرام و مذهبی بریتانیای عصر ویکتوریا را کالبدشکافی می کند و نشان می دهد که چطور ریاکاری ساختاریافته می تواند چرک نویس های یک ذهن جنایتکار را پشت سرودهای مذهبی کلیسا پنهان کند. این تغییر لحن به سمت فضایی نوآر و پلیسی، رمان را به یکی از نخستین جلوداران ادبیات جنایی مدرن تبدیل کرده است، به طوری که تمرکز از فقر خیابانی لندن به سمت تاریک خانه های ذهن انسان و توهمات برخاسته از شیره کش خانه ها تغییر می یابد. متن مملو از نشانه ها و استعاره های ظریفی است که دیکنز آگاهانه بر سر راه مخاطب قرار داده تا تعلیق داستان را بالا ببرد؛ از جمله ورود ناگهانی غریبه ی عجیبی به نام دیک دیچری با تغییر چهره ای ناشیانه که انگار برای جاسوسی از جاسپر آمده است، اما هویت واقعی اش در تاریکی ابدی تاریخ ادبیات گم شد. تم اصلی که تار و پود این شاهکار ناتمام را به هم متصل می کند، مفهوم دوگانگی شخصیت و جلوه ی همزاد یا همان نیمه ی تاریک وجود است که سال ها بعد در آثاری چون دکتر جکیل و آقای هاید به اوج خود رسید. جان جاسپر تجسم عینی این گسست روانی است؛ او در سپیده دم یک مومن محترم است و در تاریکی شب، مسافری غرق در افیون که در دنیای زیرزمینی و استعماری لندن به دنبال رهایی از عقده های سرکوب شده اش می گردد. رمان به شکل زیرپوستی به نقد شرق شناسی و تاثیرات فرهنگی و روانی مواد مخدر وارداتی بر پیکره ی جامعه ی بریتانیا نیز پرداخته و ورود دوقلوهای مهاجر از سیلان را به عنوان نمادی از برخورد فرهنگ ها و سوءظن های نژادی طبقه ی مرفه به تصویر می کشد. همین لایه های عمیق معنایی سبب شده که منتقدان صرفا به دنبال نام قاتل نباشند، بلکه بپرسند آیا ادوین درود واقعا کشته شده و جسدش در آهک حل شده، یا این که او از سوءقصد دایی اش جان سالم به در برده و در قامت همان دیچری مرموز برای انتقام بازگشته بود؟ این ابهام ابدی سبب شده تا رمان «راز ادوین درود» فراتر از یک متن ادبی، به یک پدیده ی زنده تبدیل شود که تا به امروز اقتباس های سینمایی، سریال های تلویزیونی متعدد و حتی تئاترهای تعاملی بر اساس آن شکل گرفته اند تا مخاطبان خودشان صندلی قضاوت را بر عهده بگیرند و پایان این پرونده ی کهن را بنویسند.