راز شکسپیر

کتاب «راز شکسپیر» نوشته ی مارتین لینگز، محققی انگلیسی است که در کنار پژوهش های ادبی، عمری را نیز صرف مطالعه ی تصوف و سنت های معنوی کرد. همین پیشینه ی دوگانه باعث شده که این کتاب از دل نقد ادبی معمول بیرون بزند و به اثری تبدیل شود که نمایشنامه های شکسپیر را از دریچه ای کاملا متفاوت می بیند؛ دریچه ای که لینگز آن را «هنر قدسی» می نامد. نخستین ویرایش این اثر در سال ۱۹۶۶ منتشر شد و در دهه های بعد چند بار بازنگری و گسترش یافت. نکته ای که از همان آغاز کتاب روشن می شود این است که لینگز قصد ندارد شکسپیر را صرفا به عنوان نمایشنامه نویسی چیره دست در روایت عشق، قدرت، خیانت یا انتقام معرفی کند. او به دنبال لایه ای دیگر است؛ لایه ای که به گفته ی خودش زیر پوسته ی داستان های ظاهری نهفته و به وضعیت روح آدمی، سقوط او و امکان بازگشت به کمال اشاره دارد. برای همین در سراسر کتاب عناصر نمایشی مثل خطا، گناه، رنج و کشمکش درونی شخصیت ها را کنار نمادهای کهن و روایت های آشنای معنوی می گذارد و از خواننده می خواهد داستان را نه فقط در سطح حادثه، بلکه در عمق معنا دنبال کند. بخش قابل توجهی از کتاب به تحلیل تک تک نمایشنامه ها اختصاص دارد، از جمله آثاری چون هملت، اتللو، مکبث، شاه لیر، معیار برای معیار، آنتونی و کلئوپاترا، سیمبلین، داستان زمستان و طوفان. لینگز در برخورد با هرکدام از این آثار کوشیده نشان دهد چگونه ساختار نمایش، از سقوط اولیه ی قهرمان تا فراز و فرودهای بعدی، می تواند بازتابی از مسیر تزکیه ی روح باشد. جالب اینجاست که او این تحلیل را به متن خوانده شده محدود نمی کند؛ بلکه تأکید دارد بخش مهمی از این تجربه ی معنوی زمانی کامل می شود که نمایش روی صحنه اجرا شود و تماشاگر آن را زیسته و حس کند، نه فقط خوانده باشد. لینگز در جایی از کتاب «راز شکسپیر» هشدار می دهد که خوانش نمادین او را نباید به این معنا گرفت که شکسپیر آگاهانه و از پیش قصد داشته چنین رمزهایی را در آثارش بگنجاند؛ او بیشتر به دنبال کشف معنایی عمیق تر در دل خود متن، فارغ از نیت صریح نویسنده است. همین رویکرد محتاطانه و در عین حال ژرف، به کتاب حال وهوایی می دهد که نه ادعای قطعیت تاریخی دارد و نه صرفا به تفسیر ادبی رایج بسنده می کند؛ در واقع جایی میان تحلیل متن، تأمل عرفانی و بازخوانی نمادین ادبیات کلاسیک ایستاده است.

بخش های برگزیده اثر نیز ماندگاری رویاها و خاطره ها را برجسته می کنند.