ساقه بامبو

در طول ساخت ورزشگاه های جام جهانی 2022 قطر، حداقل روزی یک کارگر بر اثر حوادث کاری کشته شده اند! طبق آمار سازمان عفو بین الملل تا سال 2021 بیش از 6000 کارگر نپالی، فیلپینی و... در حین ساخت استادیوم هایی جان شان را ازدست داده اند که قرار است لحظه های سرخوشی و اندوه مردمان بسیاری از سرتاسر جهان را به ارمغان آورند. ماجرای مرگ این کارگران یکی از نمودهای عینی و بسیار روشن وضعیت کارگری در کشورهای حاشیه ی خلیج فارس است، درحالی که ماجراهای کارگری در این کشورها خیلی پیش از آغاز پروژه های جام جهانی وجود داشته و ابعادش بسیار گسترده تر است. ثروت و رفاه عمومی مردم کشورهای امارات متحده ی عربی، قطر، عمان، بحرین، عربستان و کویت، به کارگیری زنان و مردان و کودکانی از جنوب شرق آسیا را موجب شده که برای مشکارهای خدماتی گوناگون در خانه ها و اماکن دیگر، شبانه روز و در بدترین شرایط زیستی و رفاهی کار و زندگی می کنند، فقط به این دلیل که در کشور خودشان از همین حداقل ها هم محرومند. کتاب «ساقه ی بامبو» روایت زندگی یکی از این کارگران مهاجر است. جوزفین، دختری اهل فیلیپین برای گریز از فقر به کویت آمده و در خانه ای کار می کند. در آن خانه است که درگیر عشقی با پسر خانواده ی کویتی می شود، پسری که در ابتدا سرشار از شور و شیدایی و میل به تغییر مناسبات فرهنگی خانواده و کشورش است. سعود السنعوسی در این رمان پر از جزئیات که حامل نشانه هایی دقیق و درست از شاخصه های زیستی و فرهنگی کویت و فیلیپین است، به برساخت های اجتماعی ای حمله کرده که تا پیش از این به دلیل رفاه مردم کشورش، هیچ گاه دیده و روایت نشده است. ساقه ی بامبو، وضعیت تراژیکی را روایت کرده که برآمده از نابسامانی و نابرابری اقتصادی چنبره زده بر جهان امروز است و سرنوشت های ازپیش ویران شده ای را بر آدم ها تحمیل می کند. ساقه ی بامبو، نمایش له شدگی مردمانی ست که در عشق مفری برای نجات و زندگی بهتر می بینند و برابر فرهنگ پیشامدرن پیچیده شده در زرورق مدرنیزاسیون، شکست خورده و ازدست شده، مجبور به رجعت به زادگاه فلاکتشان می شوند و در آن جاست که فرزند ثمره ی آن عشق به فنا رفته، حال باید با هویت دوگانه اش زندگی سرشار از خفّت و وحشت را از سر بگذراند. تضاد شدید میان این یا آن بودن که در نام کوچک فیلیپینی و نام خانوادگی عربی قهرمان «ساقه ی بامبو» هویداست، بر تضادهای طبقاتی در منظری اقتصادی و سویه های نژادی و قومی در منظری فرهنگی و سیاسی اشاره دارد که با ریزبینی و شناخت عمیق نویسنده از هر دو فرهنگ، به نقدی بی مهابا از فرهنگ غالب منجر شده و رمانی کوبنده و رادیکال را به ثمر نشانده است.

در معرفی این اثر به نکاتی مانند برنده ی جایزه ی بوکر عربی سال 2013 و برنده جایزه ی بین المللی ادبیات داستانی عرب سال 2013 اشاره شده است.

نکوداشت های این کتاب نیز بر من از همان فصل اول مجذوب شدم. ما به چنین ادبیاتی نیاز داریم. السنعوسی صدای مهم ادبی در حال ظهور است، السنعوسی صدای وجدان است و رمان ساقه ی بامبو با داشتن قهرمان جوانش که از پدر کویتی و مادر فیلیپینی زاده شده است، اثری جسورانه به شمار می آید که پدیده ی کارگری مهاجران را در کشورهای حوزه ی خلیج فارس با نگرشی موضوعی بررسی می کند. رمانی است ژرف، با پیرنگی محکم که به طرح پرسش هویت در این کشورها می پردازد تاکید می کنند.