سرمایه داری و میل

کتاب «سرمایه داری و میل: هزینه روانی بازار آزاد» به قلم تاد مک گوان، ذیل چارچوب روان کاوری ژاک لاکان به تحلیل تأثیرات روانی نظام سرمایه داری پرداخته و می کوشد توضیح دهد که چرا سرمایه داری علی رغم تأثیرات روانی منفی متعدد و متنوعی که از خود به جای گذاشته است، کماکان نیرویی غلبه ناپذیر باقی مانده است؟ به بیان دیگر، نویسنده به جای گردآوردن فهرستی از مصائب شناخته شده ی این نظام، تلاش می کند نشان دهد چرا و چگونه سرمایه داری این قدر رضایت بخش تجربه می شود، با وجود نابرابری های گسترده ای که ایجاد می کند. نویسنده برای پاسخ، از ابزارهای گوناگانی بهره می گیرد. هرچند که روش مبنایی تحلیل اثر، روان کاوری لاکانی است، وی از مفاهیم مارکسیستی، نقد ایدئولوژی و همچنین نمونه های سینمایی او خود استاد مطالعات سینما است نیز بهره می گیرد. اسلاوی ژیژک، فیلسوف و روان کاو اهل اسلوونی، در توصیف این کتاب می نویسد: «این اثر برخلاف نقدهای رایج چپ گرایانه از پیامدهای روانی سرمایه داری عمل می کند و به جای تکرار همان گلایه های آشنا، این پرسش دشوارتر را طرح می کند که چگونه چنین نظام بی ثبات کننده ای توانسته زندگی میل محور میلیاردها انسان را این چنین کامل در اختیار بگیرد. » به باور ژیژک، مک گوان با پاسخ به این پرسش های دشوار، اثری کلاسیک خلق کرده است. کتاب مشتمل بر یک مقدمه، ده فصل و یک بخش نتیجه گیری می باشد. فصل نخست، «سوژه ی میل و سوژه ی سرمایه داری»، چارچوب مفهومی اصلی کتاب را برمی سازد و رابطه ی میان اصل برابری در سرمایه داری و مفهوم برابری اجتماعی را بررسی می کند. فصل های بعدی موضوعاتی چون فضای خصوصی و تأثیرش بر روان انسان، اجتناب از نگاه دیگری، تداوم ایده ی فداکاری در جهانی که آن را منسوخ کرده و نقشی که سرمایه داری به عنوان جایگزینی برای باورهای دینی ایفا می کند، را در بر می گیرند. کتاب با فصل نتیجه گیری ای با عنوان «به جای انباشتن، کیف کن» به پایان می رسد؛ عنوانی که چکیده ی پیشنهاد نهایی مک گوان است. او امیدوار است با روشن کردن این راهبرد روانی، خوانندگان را از وابستگی شان به انباشت سرمایه دارانه رها کند و آن ها را به بازیابی نوعی لذت اصیل تر، که به باور او در همین اکنون و نه در آینده ای موعود جای دارد، سوق دهد. با قراردادن این لذت در زمان حال، به جای دلبستگی به آینده ای بهتر، مک گوان می کوشد این باور را که سرمایه داری برآیندی طبیعی و اجتناب ناپذیر از سرشت انسانی است، به چالش بکشد.