سه اکسیر

کتاب «سه اکسیر» (Die drei Elixire) نوشته ی آرتور شنیتسلر، یک نوولا (داستان کوتاه) مستقل است که در سال ۱۸۹۵ منتشر شد. این داستان تنها یک روایت دارد و بخشی از مجموعه ی داستان های کوتاه نویسنده محسوب می شود، اما خودش یک اثر کامل و جداگانه است. شنیتسلر در این اثر مفاهیمی مثل عشق، حسادت، میل به دانستن حقیقت و وسوسه ی کنترل احساسات را در قالب تمثیلی علمی ـ فلسفی بررسی می کند. فضای داستان، وین قرن نوزدهم را به یاد می آورد، جایی که علم، عقلانیت و روان کاوی تازه به موضوع های محبوب فرهنگی تبدیل شده بودند. ماجرای داستان درباره ی فردیناند، یک شیمی دان جوان است که می خواهد احساسات و روابط انسانی را از طریق علم درک و کنترل کند. او سه اکسیر می سازد که هر کدام نماد یکی از تمایل های اصلی انسان اند: یکی برای ایجاد وفاداری مطلق و حذف حسادت، یکی برای برانگیختن اشتیاق بی پایان، و سومی برای دست یافتن به حقیقت نهایی. فردیناند تصمیم می گیرد این اکسیرها را روی معشوقه اش امتحان کند تا شک و تردیدهایش در عشق را برطرف کند، اما نتایج با انتظارش فرق دارد. هر بار که از یکی از این اکسیرها استفاده می کند، تأثیر آن به افراط کشیده می شود و به جای آرامش، بی تعادلی و رنج پدید می آید. داستان در فضایی بین خیال و واقعیت پیش می رود و آنچه در ابتدا شبیه تجربه ای علمی و منطقی به نظر می رسد، کم کم رنگی از جادو و رویا به خود می گیرد. شنیتسلر با جزئیات روانی دقیق، ذهن شخصیت اصلی را دنبال می کند و نشان می دهد که تمایل به دانستن و کنترل، در نهایت می تواند به فروپاشی درونی منجر شود. در پایان روایت به نقطه ای می رسد که فردیناند با پیامد کارهای خود روبه رو می شود و مفهوم آگاهی مطلق را از زاویه ای تلخ درک می کند. نثر شنیتسلر آرام و درون نگر است و لحن داستان بیشتر تأملی است.