سینمای فریدون رهنما

ملتی که در لحظه های وقوع، در لحظه هایی که پرسش هایش را شکل داده و باید برابر تاریخ و اکنون حضورش را هویدا کند، عنان اختیارش را دست دلقک ها و دودوزه بازها بدهد، از خودش، گذشته، تاریخ و آینده اش جا می ماند و هیچ نصیبش نمی شود جز حسرت و فغان! به «فریدون رهنما» و سرنوشت خودش و فیلم هایش اگر خوب بنگریم، می بینیم که چطور انحطاط ساختاری و نفهمی سازمان یافته، یکی از درخشان ترین اذهان تاریخ فرهنگی این ملک را به مهلکه ای فروبرد که با نادیده گرفتن فیلم هایش شروع شد و با مرگش پایان یافت، یا به قول یوسف اسحاق پور: «رهنما بر اثر بیماری دوگانه ای جان سپرد که در نگاه خودش یگانه بود: سینما و تاریخ. این بیماری که از همان پروژه ی اول رهنما آغاز شده بود با آخرین فیلمش در قالب توموری مغزی شکل واقعیت به خود گرفت. » اگر مستند «تخت جمشید» تکه پاره شد و «پسر ایران از مادرش بی اطلاع است» و «سیاوش در تخت جمشید» با سرمایه ی شخصی فیلم ساز ساخته شدند و در سینما تک پاریس تشویق و در ایران تقبیح و تمسخر شدند، نه فقط هنرمند نابغه ی ما را فسرده و بیمار و نابود کرد، بلکه همان طور که محمدرضا اصلانی بر آن تأکید می کند، ما را در لحظه ای که درحال پیشنهادهای تازه به جهان بودیم، صلب کرد و از ماجرا بیرون گذاشت: «اما کژاندیشگی بازاری اجازه نداد که چنین فرافکنی وجودی تاریخ مندی به وجه طرح جهانی فرارود، و در نطفه هر آن که بود خفه شد. » کتاب «سینمای فریدون رهنما» هرچند دیر، ولی تلاشی ست برای معرفی و بحث درباره ی مردی که نمونه ی عالی شعر و سینمای مدرن بود و تسلطش بر فلسفه، تاریخ، اسطوره، هنر و به خاصه ادبیات و سینما چنان بود که «هانری لانگلوآ» اینطور توصیفش کرده است: «چیزی که در فیلم های رهنما با تمام وجود دوست دارم، مدرنیته ی آثار اوست. چرا مدرنیته؟ برای این که در فیلم هایش به شیوه ای موثق به سمت چیزی متفاوت می رویم که جذب کامل گذشته و آینده و همچنین امر واقع و امر ناواقع را در پی دارد. در نتیجه، آثار او از مدرن ترین آثاری اند که من می شناسم. »