شیخ ابوالحسن خرقانی

شیخ ابوالحسن خرقانی از عرفای بزرگ قرن چهارم و پنجم یعنی زمان سلطنت غزنویان است. او در روستای خرقان در نزدیکی بسطام از توابع شهرستان شاهرود متولد شد. در بزرگی او همین بس که خواجه عبدا... انصاری از شاگردان و مریدان او بوده است. او سواد نداشت اما سخنانش سینه به سینه نقل شده تا به ما رسیده است. گفته های او آمیخته با اندوه است اما رنگ و بوی اخلاقی دارد. از این رو، مریدانش سخنان او را می نوشتند و به این سو و آن سو می فرستادند. خود خرقانی گفته است نه استاد داشته است و نه شاگرد اما مقام ارشاد را از ابوالعباس قصاب گرفته است. ابوالحسن خرقانی قطب روزگار خودش بوده است و بسیاری از جویندگان حقیقت به دیدار او رفته اند. مجموعه ای از سخنان یا اقوال او وجود داشته است که مشایخ دیگر از جمله عین القضات همدانی به آن ها استناد کرده اند. منبع عطار نیز در ذکر شیخ ابوالحسن خرقانی در تذکره اولیا نیز همین سخنان است. این امر نشانگر مقبولیت سخنان او در میان اقشار مردم در زمان های مختلف است، در عصر ما هم احوال و اقوال او بارها گردآوری و چاپ شده اند. پژوهش گران غربی نیز از دیرباز به خرقانی توجه ویژه داشته اند و به طور مفصل و یا به اختصار به او پرداخته اند. کتاب ابوالحسن خرقانی نوشتۀ کریستین تورتل تازه ترین و اولین کار مستقل فرنگی دربارۀ خرقانی است. خانم کریستین تورتل پیش تر اسرارنامه عطار و تمهیدات عین القضات را به فرانسوی ترجمه و منتشر کرده است، بنابراین ارزش این کتاب در این است که کاملا در حیطه ی کار و تحقیق اوست. این کتاب مقدمه ای دارد تحت عنوان آگاهی های مکتوب مربوط به خرقانی که تورتل در آن منابع خودش را برای تالیف این کتاب شرح می دهد. این کتاب براساس دو منبع است یکی کتاب «نورالعلوم» که مولف آن ناشناخته است اما قطعا از نزدیکان خرقانی بوده است، این اثر به شکل خلاصه به ما رسیده است. منبع دیگر تذکره اولاولیا عطار است به نظر می رسد عطار نسخۀ کامل نورالعلوم را در دست داشته است و در شرح احوال خرقانی از آن بهره گرفته است. دربارۀ خرقانی، سیمایی از خرقانی، شخصیت های مهم روزگار خرقانی، خرقانی صوفی بی عنوان و محمود فاتح سیری ناپذیر و... تعدادی از عنوان های اصلی و فرعی این کتاب هستند. دیدار محمود غزنوی و خاقانی از جمله قسمت های جذاب و خواندنی این کتاب است. زندگی و قوال عرفای ایرانی همواره مورد توجه عامۀ مردم و همین طور علاقمندان و پژوهش گران فرهنگ و عرفان ایرانی بوده است، کتاب ابوالحسن خرقانی نیز می تواند رضایت این خوانندگان را جلب کند و به گنجینۀ عرفان و ادب ایرانی اضافه شود.