صلح جاویدان و حکومت قانون

کتاب «صلح جاویدان و حکومت قانون» دیالکتیک همانندی و تفاوت نوشته ی دکتر هدایت الله فلسفی، اثری مبنایی است که با نگاهی فلسفی، به تحلیل در معنا و ماهیت «صلح» در حقوق بین الملل می پردازد. این کتاب، که برای محققان دوره های عالی حقوق، علوم سیاسی و فلسفه نگاشته شده، از سایر آثار در این حوزه متفاوت است، زیرا به هر مسئله، نگاهی مبنایی داشته و واقعیت های عالم بیرون را به عنوان مصداق ذکر کرده است. در کتاب به این موضوع پرداخته می شود که برخلاف تصور رایج، معنای صلح آشکار نیست. تعریف صلح به نبود جنگ، تعریفی ناکافی است، زیرا صلح، هرچند آرامش به بار می آورد، اما جنگ را از میان نمی برد و حتی با آن ملازمت دارد. دکتر فلسفی برای اثبات این امر از فلسفه مدد می گیرد، چرا که معتقد است تنها در عالم فلسفه می توان صورت عقلی و مفهوم صلح را نظاره کرد. او می نویسد صلح از مفاهیم عقلی است و صورت مطلق آن، تنها زمانی به دست می آید که در سیر تاریخ از ضد خود، یعنی جنگ، رها باشد؛ امری که تنها در عالم لاهوت میسر است و در عالم ناسوت (دنیای مادی)، صلح همواره نسبی و همراه با جنگ است. کتاب در هفت دفتر، دیالکتیکی میان دو مفهوم «همانندی» و «تفاوت» برقرار می کند. دفتر نخست، «یگانگی انسان ها و همزیستی دولت ها» را موضوع قرار می دهد و تأکید می کند که صلح، پیش از آنکه در سطح بین المللی معنا یابد، باید در درون جوامع و با استقرار حکومت قانون شکل گرفته باشد. دفتر دوم، صلح را «جدال خاموش همانندی و تفاوت» می نامد و منشور ملل متحد را به عنوان سایه روشنی نیمه تمام از صلح بررسی می کند. در دفتر سوم، با عنوان «نیرنگ عقل»، نویسنده بیان می کند که مشکلات جدید، راه های جدیدی برای صلح نیاز دارند. دفتر چهارم به «مهار قدرت با قدرت» و زوال خودکامگی دولت ها در برابر حکومت قانون در جامعه ی بین المللی می پردازد. نویسنده معتقد است در جامعه ی بین المللی معاصر که فاقد ارگان های مشترک قدرتمند است، ارزش های مشترک در کوره ی مطامع خصوصی دولت های قدرتمند ذوب می شود و «عدالت خصوصی» جایگزین «عدالت توزیعی» می گردد. دفترهای بعدی، به «فضای امن» و «نشانه های صلح»، یعنی آزادی، سلوک اخلاقی و انضباط قواعد حقوقی می پردازند. دفتر پایانی، با عنوان «پایان کار: آغاز اندیشه» به این می پردازد که حقوق در رویارویی با دو عنصر اراده و عقل، چگونه شکل گرفته و توانسته در ایجاد صلح و حکومت قانون موثر قلمداد شود. در نهایت، این کتاب یک تحلیل جامع از وضعیت بغرنج جامعه ی بین المللی است حقیقتی که صلح، نه بر پایه ی ارزش های اخلاقی، که بر مبنای اراده ی آن ها شکل می گیرد.