فرهنگ اتصال

کتاب «فرهنگ اتصال: تاریخ انتقادی رسانه های اجتماعی» به قلم یوزه فن دایک، یکی از مهم ترین آثار انتقادی درباره شبکه های اجتماعی و فرهنگ دیجیتال در دهه اخیر است. این کتاب تلاش می کند نشان دهد چگونه رسانه های اجتماعی از ابزارهایی برای ارتباط میان کاربران، به ساختارهایی برای مدیریت داده، هدایت رفتار و کنترل جریان اطلاعات تبدیل شدند. ایده اصلی کتاب این است که فرهنگ دیجیتال معاصر بر پایه «اتصال دائمی» شکل گرفته است. مفاهیمی مثل «دوست شدن»، «اشتراک گذاری»، «دنبال کردن»، «ترند شدن» و «لایک کردن» دیگر صرفا کنش های اجتماعی ساده نیستند، بلکه بخشی از یک نظام اقتصادی و فناورانه اند که داده های کاربران را به سرمایه تبدیل می کند. فن دایک در این کتاب نشان می دهد که چگونه این واژه ها به تدریج معنایی ایدئولوژیک و تجاری پیدا کرده اند. کتاب به تحلیل پلتفرم هایی از جمله: فیس بوک، توییتر، فلیکر، یوتیوب و ویکی پدیا می پردازد و نشان دهد که چگونه معماری فنی، مدل تجاری و سیاست های مدیریتی هر پلتفرم، رفتار کاربران را شکل می دهد. در بخش مربوط به فیس بوک، او مفهوم «اجبار به اشتراک گذاری» را مطرح می کند و توضیح می دهد که طراحی فیس بوک کاربران را تشویق می کند تا هرچه بیشتر اطلاعات شخصی، تصاویر و علایق خود را منتشر کنند. اما این اشتراک گذاری منبع اصلی استخراج داده و تبلیغات هدفمند است. از نگاه نویسنده، فیس بوک نمونه کامل تبدیل روابط انسانی به داده های اقتصادی است. همچنین به عقیده وی، توییتر ظاهرا فضایی برای آزادی بیان و گفت وگوی آزاد است، اما الگوریتم ها و سازوکارهای ترندسازی، نوعی سلسله مراتب توجه ایجاد می کنند. در نتیجه، همه صداها به یک اندازه دیده نمی شوند و پلتفرم در عمل به تنظیم کننده جریان اطلاعات تبدیل می شود. حتی یوتیوب هم در آغاز بستری برای خلاقیت کاربران بود، اما به تدریج به بخشی از صنعت رسانه ای و تبلیغات جهانی تبدیل شد. فن دایک با بررسی این مثال ها، فرایند محدود شدن فضای تولید مستقل را برای مخاطبان روشن می کند. کتاب با رویکری میان رشته ای از نظریه های جامعه شناسی، مطالعات رسانه، اقتصاد سیاسی و مطالعات فناوری استفاده می کند تا نشان دهد شبکه های اجتماعی ساختارهایی فرهنگی و اقتصادی اند که شیوه زندگی انسان معاصر را تغییر داده اند. این کتاب برای دانشجویان علوم ارتباطات، جامعه شناسی، مطالعات رسانه و هرکسی که می خواهد منطق پنهان شبکه های اجتماعی را بفهمد، مفید و خواندنی ست.