فرهنگ علوم انسانی

شاید همگان داریوش آشوری را به اسم نشناسند اما امروزه بی شک همه کم وبیش واژه های ساخته ی طبع او را به کار می برند. داریوش آشوری زادۀ ۱۱ مرداد ۱۳۱۷ در تهران، نویسنده، اندیشمند، زبان شناس و مترجم ایرانی است که سال هاست دور از وطن زندگی می کند. او دوره ی دکترای اقتصاد را رها کرد تا به پژوهش و نوشتن در حوزه هایی که به آن ها علاقه دارد بپردازد. آشوری مترجم نامدار آثار بزرگانی چون نیچه، کاپلستون، ماکیاولی و توماس مور است و این تسلط او به زبان و وضع واژگان نو در فارسی، سبب شده که یک تنه بار فرهنگستانی را به دوش بکشد و واژه های بسیاری را بسازد یا پیشنهاد کند که در میان اهالی علوم انسانی قبول عام یافته است. فرهنگ علوم انسانی داریوش آشوری، فرهنگی الفبایی است که معادل فارسی بسیاری از واژگان پرکاربرد و اصطلاحات رایج در رشته های ادبیات و فلسفه را ارائه داده است. «گفتمان، درس گفتار، گزین گویه، برون سپاری، پیکربندی، رواداری و زیست مایه» از جمله واژه های فارسی ای هستند که نخستین بار آشوری در برابر معادل های لاتینشان پیشنهاد داده است. بنا به اعتقاد او، باید معادل ها را از زبان زنده ی مردم انتخاب کرد تا ماندگار شوند، هرچند برخی از معادل سازی های خود او چنین سرنوشتی نداشته اند. آشوری فرهنگ علوم انسانی اش را نخستین بار در دهه ی 50 شمسی منتشر و پس از آن چند ویراست جدید از این کتاب ارائه کرد. او نخستین بارقه های تولد این کتاب را سال های همکاری اش با غلامحسین مصاحب و دایره المعارف فارسی می داند. سال ها نوشتن و ترجمه به او نشان می دهد که باید برای برگردان اندیشه های مدرن، معادل های فارسی مناسب آن اندیشه ها را وضع کرد که نتیجه اش همین فرهنگ است. از مهم ترین اهداف این کتاب جداکردن زبان علمی از ادبی است چراکه زبانمایه ی علمی تفاوت هایی اساسی با زبانمایه ی ادبی دارد تا جایی که از نظر ماهیت کاربرد رویاروی آن قرار می گیرد. او خود در مقدمه ی کتاب می گوید از آنجا که فارسی زبانی توانا و واژه ساز است بسیاری از معادل ها را از متون قدیم یا امروزی اقتباس کرده و بسیاری دیگر را در فرهنگش آورده تا به بوتۀ آزمایش گذاشته شوند. باید گفت فرهنگ علوم انسانی داریوش آشوری، بهترین و جامع ترین مرجع برای یافتن معادل های فارسی واژگان فرنگی ست.