فقها و حکومت

پژوهشی در تاریخ فقه سیاسی شیعه، به تالیف محمد جعفری هرندی، به چگونگی تحوّل فقه و به وجود آمدن مذاهب و روش های متفاوت پرداخته است؛ که به دلیل آن که روش های متفاوت فقهی تأثیر به سزایی در چگونگی احکام فقهی مربوط به حکومت داشته و دارد لازم است در حدّی مورد توجّه قرار گیرد. فقه در اصطلاح «آگاهی از مسائل فرعی است به استناد ادلّه تفصیلی». و فقیه کسی است که دلایل و مبانی احکام را بررسی می کند و حکم مسائل مربوط به تکالیف و حقوق مردم را استنباط می نماید. با توجّه به این تعریف آگاهی از مسائل اعتقادی جزء فقه به حساب نمی آید و کسانی را که در مسائل اعتقادی صاحب نظرند و به اتّکاء دلایل عقلی یا نقلی در خصوص این گونه مسائل اظهارنظر می کنند «متکلّم» می نامند و به علمی که عهده دار این مباحث است «علم کلام» می گویند. در فقه وظایف مسلمانان در مقابل خدا و نسبت به یکدیگر بیان شده و این بیان وظیفه با گستردگی و تنوّعی که جامعه اسلامی داشته و نیز روشی که فقها به کار گرفته اند در قالب های متفاوت عرضه شده و موجب گشته که مقاطع و مکاتب و مذاهب مختلف فقهی به وجود آید.