فلسفه رنسانس

کتاب «فلسفه در عصر رنسانس» جلد سوم از مجموعه ی تاریخ فلسفه ی غرب دانشگاه آکسفورد است که زیر نظر برایان پ. کوپنهاور و چارلز بیو اشمیت تألیف شده است. فلسفه ی رنسانس در تاریخ فلسفه ی غرب معمولا نادیده گرفته شده است یا در مطالبی کوتاه به آن پرداخته شده است. کتاب حاضر قصد دارد تا این جای خالی را در مطالعات تاریخی فلسفه پر کند. در واقع، در حالی که هنر و علم رنسانس بسیار کاویده شده، فلسفه ی این دوره اغلب به حاشیه رانده شده است. این کتاب تلاش می کند تا نشان دهد که در فاصله ی میان قرون وسطی و دکارت، سنت های فلسفی پویا و گوناگونی وجود داشته که شایسته ی بررسی جدی هستند. در همین راستا، کتاب نخست به بافت تاریخی فلسفه ی رنسانی می پردازد، شامل مروری بر شرایط نهادی، اجتماعی و فرهنگی، نظیر ظهور دانشگاه ها و جنبش اومانیسم که زمینه ساز تحولات فلسفی بزرگی بودند. در ادامه کتاب دو جریان کلی ارسطوگرایی و افلاطون گرایی را در این دوره مورد بحث قرار داده است. برخلاف تصور رایج مبنی بر کنار رفتن ارسطو در رنسانس، نویسندگان نشان می دهند که ارسطوگرایی نه تنها ادامه یافت، بلکه در قالب مکاتب گوناگون (ارسطوگرایی پادوآیی، ارسطوگرایی رومی و... ) به حیات خود ادامه داد. در مقابل، احیای افلاطون در سده ی پانزدهم، عمدتا در فلورانس و به همت مارسیلیو فیچینو (ترجمه ی آثار افلاطون به لاتین) و پیکو دلا میراندولا (تلاش برای تلفیق افلاطون، ارسطو، کابالا و منابع عربی) شکل گرفت. نویسندگان به نقاط قوت و ضعف این جنبش اشاره می کنند و نشان می دهند که تأثیر آن گاه بیش از حد برآورد شده است. همچنین طبق پژوهش های تاریخی، متون یونانی-رومی، شامل مکاتب رواقیان، اپیکوریان و شک گرایان به طور جدی تری در این دوره مورد توجه قرار گرفته اند. نویسندگان نقش لورنزو والا در نقد منطق ارسطویی از منظر بلاغت، و نیز ظهور شک گرایی نوین در آثار اراسموس و مونتنی را بررسی می کنند. در ادامه کتاب به اندیشمندانی می پردازد که به طور رادیکال با چارچوب های سنتی ارسطویی و افلاطونی در هم شکستند. مهم ترین چهره ی این جریان، جوردانو برونو است با کیهان شناسی نامحدود و فلسفه ی پرشور خود؛ هرچند برونو بیشتر یک مبلغ فلسفه ای التقاطی است تا یک فیلسوف سیستماتیک. در مجموع، مزیت عمده ی کتاب حاضر، اتکا به منابع دست اول به روز و پرهیز از روایت های بزرگ و کلیشه ای (مانند تقابل ساده انگارانه ی «اومانیسم در برابر فلسفه ی مدرسی») است. اثر حاضر، برای علاقه مندان به تاریخ فلسفه ی رنسانس مفید خواهد بود و برای دانشجویان و پژوهشگران نقش مقدمه ای روان برای مطالعات عمیق تر را خواهد داشت.