فیلسوفان در خیابان

«فیلسوفان در خیابان» اثر آسترا تایلر، کتابی در حوزه ی فلسفه ی معاصر و غیرداستانی است که در سال ۲۰۰۹ و بر پایه ی مستندی به همین نام منتشر شد. این اثر متن گفتگوهای تایلر با شماری از فیلسوفان و متفکران برجسته ی معاصر را در بر می گیرد و هدف اصلی آن، بیرون آوردن فلسفه از فضای بسته ی دانشگاهی و قرار دادن آن در دل زندگی روزمره است. عنوان کتاب به جمله ی مشهور سقراط اشاره دارد: «زندگی ناآزموده ارزش زیستن ندارد»؛ جمله ای که روح کلی اثر را شکل می دهد و نشان می دهد فلسفه در این کتاب نه دانشی انتزاعی، بلکه شیوه ای برای نگاه کردن، پرسیدن و مسئولانه زیستن است. ساختار کتاب بر گفت وگوهای جداگانه استوار است. آسترا تایلر هر متفکر را در مکانی عمومی و معنادار همراهی می کند؛ مکانی که با موضوع اندیشه ی او نسبت دارد. این انتخاب فرمی، یکی از ویژگی های مهم اثر است، زیرا ایده های پیچیده را از سطح نظریه ی صرف بیرون می آورد و آن ها را با خیابان، تاکسی، مرکز خرید، زباله دانی و مسیرهای شهری پیوند می زند. برای نمونه، کورنل وست در تاکسی ای در نیویورک درباره ی زمان، حقیقت، مرگ و ضرورت مواجهه ی شجاعانه با فناپذیری انسان سخن می گوید. پیتر سینگر در فضای مصرف گرای خیابان پنجم نیویورک مسئله ی اخلاق کاربردی را پیش می کشد و خواننده را با پرسشی ناراحت کننده روبه رو می کند: در جهانی که فقر و رنج انسانی وجود دارد، مصرف کالاهای غیرضروری تا چه اندازه از نظر اخلاقی قابل دفاع است؟ یکی از بخش های تأثیرگذار کتاب گفتگوی جودیت باتلر و سوناورا تیلور درباره ی معلولیت، بدن و فضای عمومی است. آن ها هنگام حرکت در خیابان های سانفرانسیسکو نشان می دهند که معلولیت فقط مسئله ای فردی یا پزشکی نیست، بلکه به نحوه ی طراحی جامعه، دسترسی پذیری فضاها و تصور ما از استقلال وابسته است. این بخش به خوبی مفهوم آسیب پذیری مشترک انسان ها را برجسته می کند و نشان می دهد که هیچ بدنی کاملا مستقل از دیگران نیست. در گفتگوی دیگر، اسلاوی ژیژک در مرکز دفن زباله درباره ی بوم شناسی سخن می گوید و نگاه رمانتیک به طبیعت پاک و دست نخورده را به چالش می کشد. او تأکید می کند که تمدن مدرن باید با پسماندها، زباله ها و پیامدهای مادی خود مواجه شود، نه اینکه آن ها را از میدان دید اخلاقی و فکری حذف کند. مضمون اصلی کتاب، کاربردی کردن فلسفه است. تایلر نشان می دهد که مفاهیمی مانند اخلاق، مسئولیت، آزادی، وابستگی، عدالت، بدن، مرگ و معنا، پرسش هایی دور از زندگی روزمره نیستند. این مفاهیم در خرید کردن، حرکت در شهر، مواجهه با دیگری، مصرف منابع، مراقبت از بدن و پذیرش محدودیت های انسانی حضور دارند. از این نظر، کتاب موفق می شود فلسفه را به تجربه ای زنده، ملموس و انسانی تبدیل کند. نگاه تایلر به عنوان فیلم ساز و مستندساز نیز در این رویکرد موثر است؛ او به جای ساختن رساله ای نظری، اندیشه را در حرکت، تصویر، مکان و گفت وگو بازنمایی می کند. سبک کتاب روشن، گفت وگومحور و قابل دسترس است. زبان اثر از پیچیدگی های معمول متون تخصصی فلسفی فاصله دارد و همین ویژگی آن را برای مخاطب عمومی مناسب می کند. با این حال، ساختار اپیزودیک آن باعث می شود کتاب فاقد یک خط استدلالی واحد باشد. هر گفتگو جهان فکری مستقلی دارد و پیوند میان بخش ها بیشتر از طریق ایده ی کلی «فلسفه در زندگی» برقرار می شود. همچنین، به دلیل کوتاهی گفتگوها، برخی مفاهیم عمیق تنها طرح می شوند و فرصت کافی برای بسط، نقد متقابل یا بررسی جزئیات نظری پیدا نمی کنند. در مجموع، «فیلسوفان در خیابان» اثری ارزشمند برای آشنایی با دغدغه های فلسفه ی معاصر است. اهمیت آن در این است که فلسفه را از حالت دانشی دوردست خارج می کند و به خواننده نشان می دهد اندیشیدن می تواند بخشی از شیوه ی زیستن باشد. این کتاب از نظر فرهنگی و فلسفی ماندگار است، زیرا مخاطب را نه به پذیرش پاسخ های آماده، بلکه به طرح پرسش های بهتر درباره ی خود، جامعه، بدن، اخلاق و معنای زندگی دعوت می کند.