قاب بستن نگاه خیره در کاخ های عثمانی، صفوی و گورکانی

گلرو نجیب اغلو، استاد دانشگاه هاروارد و مورّخ برجستهٔ هنر اسلامی، در این اثر با اتکا به مفهوم کلیدی نگاه خیره به بازخوانی نقش معماری در بازنمایی سلطنت و مناسبات قدرت می پردازد و این هدف را با تأمل در سه کاخ سلطنتی مهم دوران مدرن متقدم پی می گیرد: کاخ توپقاپی در استانبول، دولت خانه صفوی در اصفهان و لعل قلعه در دهلی. نجیب اغلو با بهره گیری از طیف وسیعی از منابع نشان می دهد که چگونه سازمان فضایی، عناصر تزیینی و تشریفات پیوسته به معماری در این کاخ ها با هدایت و قاب بستن نگاه تجربه بصری و ایدئولوژیکی خلق می کردند. این رویکرد معماری را صرفا ساختاری کالبدی نمی بیند بلکه آن را سازوکار تولید معنا در بستر قدرت تلقی می کد. قاب بستن نگاه خیره در کاخ های عثمانی، صفوی و گورکانی خوانشی انتقادی است از تلقی های سنت گرا و شرق شناسانه از معماری اسلامی، تلقی هایی که با تقلیل معماری اسلامی به کارکردهای مذهبی و معنوی یا نگاه های صرفا سبک شناسانه و صورت گرا، کارکرد و معنای سیاسی معماری این سه کاخ، تفاوت ها و تحولاتشان را نادیده گرفته اند. گلرو نجیب اغلو، استاد دانشگاه هاروارد و مورّخ برجستهٔ هنر اسلامی، در این اثر با اتکا به مفهوم کلیدی نگاه خیره به بازخوانی نقش معماری در بازنمایی سلطنت و مناسبات قدرت می پردازد و این هدف را با تأمل در سه کاخ سلطنتی مهم دوران مدرن متقدم پی می گیرد: کاخ توپقاپی در استانبول، دولت خانه صفوی در اصفهان و لعل قلعه در دهلی. نجیب اغلو با بهره گیری از طیف وسیعی از منابع نشان می دهد که چگونه سازمان فضایی، عناصر تزیینی و تشریفات پیوسته به معماری در این کاخ ها با هدایت و قاب بستن نگاه تجربه بصری و ایدئولوژیکی خلق می کردند. این رویکرد معماری را صرفا ساختاری کالبدی نمی بیند بلکه آن را سازوکار تولید معنا در بستر قدرت تلقی می کد. قاب بستن نگاه خیره در کاخ های عثمانی، صفوی و گورکانی خوانشی انتقادی است از تلقی های سنت گرا و شرق شناسانه از معماری اسلامی، تلقی هایی که با تقلیل معماری اسلامی به کارکردهای مذهبی و معنوی یا نگاه های صرفا سبک شناسانه و صورت گرا، کارکرد و معنای سیاسی معماری این سه کاخ، تفاوت ها و تحولاتشان را نادیده گرفته اند.