مبارک و خاتون پرده نشین

کتاب «مبارک و خاتون پرده نشین» نوشته داود فتحعلی بیگی، یکی از آثار برجسته در حوزه نمایش های سنتی ایران است که در قالب سیاه بازی و تخت حوضی به نگارش درآمده است. این نمایشنامه با الهام از حکایت «زن پارسا» از کتاب «الهی نامه» عطار نیشابوری، داستانی اخلاقی و اجتماعی را با زبانی طنز و انتقادی روایت می کند. داستان درباره قوام الدین، مردی متدین و باایمان است که قصد سفر حج دارد. او تمامی امورات زندگی و مغازه اش را به برادر کوچکترش می سپارد. اما برادر که فردی نااهل است، به او خیانت می کند و عاشق زن برادرش می شود. این خیانت، زمینه ساز بروز حوادثی می شود که در قالب طنز و با حضور شخصیت «مبارک» به تصویر کشیده می شود. «مبارک و خاتون پرده نشین» در قالب سیاه بازی اجرا می شود؛ نوعی نمایش سنتی ایرانی که در آن دو تیپ اصلی حضور دارند: «حاجی» یا حاکم و «سیاه» که «مبارک» نام دارد و نقش نوکر را ایفا می کند. در این نمایش، سیاه نماد مردم زجرکشیده و حاجی تجلی اندیشه و حکومت وقت محسوب می شود. تمام لطف سیاه بازی به شخصیت سیاه بامزه ای است که با دست انداختن ارباب و اطرافیانش، خنده را به لب های مردم می نشاند. سیاهی که با شیرین کاری ها و شوخی های خود، نقدی هم بر اوضاع جامعه می زند. بدیهه سازی و بدیهه سرایی محور اصلی این نوع نمایشنامه محسوب می شده و رقص و آواز نیز در آن وجود داشته است. این نمایشنامه به شیوه روایی نگاشته شده و با تغییر زمان بین حال و گذشته، داستان را پیش می برد. «مبارک و خاتون پرده نشین» نخستین بار در سال ۱۳۸۵ نوشته شد و در سال های ۱۳۸۶ و ۱۳۸۷ در فرهنگسرای ملل و تماشاخانه سنگلج به روی صحنه رفت. در سال های اخیر نیز با کارگردانی علی طربی و تهیه کنندگی امیرحسین شفیعی، این نمایش بارها اجرا شده و با استقبال تماشاگران مواجه شده است. داود فتحعلی بیگی، نویسنده و کارگردان برجسته تئاتر سنتی ایران، با این اثر تلاش کرده است تا نمایش های آیینی و سنتی ایران را زنده نگه دارد. او با بهره گیری از عناصر سنتی مانند سیاه بازی، داستان های کهن و موسیقی زنده، فضایی شاد و مفرح برای خانواده ها ایجاد کرده و در عین حال، پیام های اخلاقی و اجتماعی را به مخاطب منتقل می کند. «مبارک و خاتون پرده نشین» ترکیبی از طنز، نقد اجتماعی و آموزه های اخلاقی است که در قالبی سنتی و با زبانی شیرین به مخاطب ارائه می شود. این اثر نه تنها بازتابی از فرهنگ و هنر ایرانی است، بلکه تلاشی برای حفظ و احیای نمایش های سنتی و آیینی کشورمان محسوب می شود.