مجموعه مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی

«مجموعه مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی» کتابی نوشته حسن بلخاری قهری، نویسنده و استاد دانشگاه است. این اثر در دسته ادبیات تاریخی-پژوهشی قرار می گیرد و موضوع آن عرفان است و به تاثیر عرفان بر معماری اسلامی می پردازد. این کتاب در دو بخش و با نام دفتر اول و دوم نوشته شده است. دفتر اول با عنوان «وحدت وجود و وحدت شهود» به چاپ رسیده و «کیمیای خیال» نیز نام دفتر دوم است. در دفتر اول این کتاب، به تاریخچه ای از مبانی عرفان در ادیان مسیحیت، هندوئیزم، اسلام و حکمت یونان و اسلامی پرداخته می شود و نویسنده اصل تجلی در هنر اسلامی را که بر حرکت به سوی تعالی و صعود تاکید دارد، شرح می دهد. وحدت وجود و مبانی اعتقادی آن از جمله مباحثی است که در دفتر اول به آن پرداخته شده و مورد بررسی قرار می گیرد. نویسنده در دفتر دوم، با استفاده از نظریات علمای اسلام درباره ی عالم خیال، ارتباط این آرا را با معماری و هندسه و ریاضیات تحلیل می کند. این بخش با بررسی فلسفه ی یونان باستان و نظر آن ها درباره عالم خیال آغاز می شود و نظریات افلاطون و نئوافلاطونیان از مهم ترین قسمت های دفتر دوم به حساب می آید. در ادامه دفتر دوم نویسنده به دوران مسیحیت می پردازد و آرا فلاسفه ای مانند آگوستینوس، هاینریش زوزو و اسپینوزا مورد بررسی قرار می گیرند. دفتر دوم در نهایت به شرح حکمت و عرفان اسلامی که بحث اصلی کتاب است می پردازد. در این بخش نظریات مولانا، سهروردی و محی الدین ابن عربی درباره ی وحدت وجود تشریح می شوند. فصل پنجم کتاب تا هفتم کتاب هم به وحدت شهود، تجلی و قوه ی خیال اختصاص دارد. اما در قسمت پایان بندی و نتیجه گیری، نویسنده با نقد نظریات نجیب اوغلو به رد نظر سنت گرایان در زمینه معماری اسلامی و ارتباط آن با عرفان می پردازد.