محاسبه رضایت

کتاب «محاسبۀ رضایت» با زیر عنوان «مبانی منطقی دموکراسی مبتنی بر قانون اساسی» نوشته جیمز ام. بیوکنن و گوردون تالوک اثری میان رشته ای در مطالعات اقتصادی و سیاسی، مبتنی بر انتخاب عمومی و قانون اساسی به عنوان دو نهاد دموکراتیک است. این کتاب که در سال 1962 منتشر شد، تاکنون تأثیرات متعددی بر مطالعه اقتصاد سیاسی و نظریه قانون اساسی داشته است. نویسندگان با بیان مقدمه ای بر نظریه انتخاب عمومی آغاز می کنند که اصول اقتصادی را در مطالعه رفتار سیاسی به کار می برد. آن ها توضیح می دهند که تصمیمات سیاسی، مانند معاملات اقتصادی، شامل افراد است که در جهت منافع شخصی خود عمل می کنند. این دیدگاه، دیدگاه سنتی از سیاست را به عنوان قلمرو منافع عمومی و نوع دوستی کنار زده و در عوض نشان می دهد که نتایج سیاسی نتیجه چانه زنی و مذاکره میان افراد دارای منافع شخصی است. در فصل بعدی نویسندگان بر فردگرایی روش شناختی تأکید می کنند: این ایده که تصمیمات جمعی در نهایت نتیجه اعمال و ترجیحات فردی است. آن ها هر گونه تفسیر ارگانیک از دولت را رد کرده و در عوض آن را مصنوع خلق شده توسط افراد می دانند. این رویکرد بر اهمیت انتخاب و رضایت فردی در شکل گیری نهادهای سیاسی تاکید می کند. سپس بیوکنن و تالوک سیستم های مختلف رأی گیری، از جمله قانون اکثریت و اتفاق آرا را بررسی می کنند و البته بیان می کنند که هیچ قاعده و روش رای گیری ای کامل نیست و همگی مبتنی بر هزینه و فایده اند. آن ها روند قانون اکثریت در مقابل روش رأی گیری اتفاق آرا را از جهت این هزینه ها و فایده ها بررسی کرده اند. در فصول پایانی، بیوکنن و تالوک مفهوم سنتی «خیر عمومی» را به عنوان یک معیار عینی نقد می کنند. به عقیدۀ نویسندگان آنچه اغلب به عنوان منافع عمومی برچسب گذاری می شود در واقع مجموعه ای از ترجیحات و منافع فردی است. در پایان می توان گفت این کتاب دارای رویکردی غیرهنجاری به فلسفۀ سیاسی است که تماما اخلاق را از این حوزه بر می کشد و منفعت فردی را جایگزین آن می کند. نویسندگان با این نگاه مبنایی سعی کرده اند تا یک نظام دموکراتیک را توصیف کنند که تعارضی با منفعت فردی صرف نداشته باشد. می توان گفت خواندن این کتاب برای پژوهشگران علوم سیاسی، فلسفۀ سیاسی و اقتصاد سیاسی ضروری است و برای مخاطبان عمومی نیز بسیار مفید خواهد بود.