معمای شکسپیر

کتاب «معمای شکسپیر» متن مکتوب یک سخنرانی از خورخه لوئیس بورخس، نویسنده ی نامدار آرژانتینی و یکی از بزرگ ترین چهره های ادبیات قرن بیستم است. این سخنرانی در پاییز ۱۹۶۴ در بوینس آیرس ایراد شد و بعدها به صورت کتابی مستقل منتشر گردید. شهرت این سخنرانی تنها به دلیل محتوایش نیست، بلکه رویدادی که بعدها به یکی از مشهورترین حکایات ادبی بدل شد نیز بر آن سایه افکنده است. بورخس که هنگام این سخنرانی نابینا شده بود با دو همراه قدم به جایگاه گذاشت و با تشویق ایستاده ی ممتد حضار روبه رو شد. اما میکروفن بسیار بالا قرار داشت و صدای آهسته و لرزان بورخس به گوش حضار نمی رسید و تنها واژه ای که از میان هیاهوی سکوت سالن گاه به گاه قابل تشخیص بود، تکرار نام «شکسپیر، شکسپیر، شکسپیر» بود. با این همه، حضار یک ساعت تمام در سکوتی آمیخته به احترام به او گوش سپردند. این حکایت، خود به تمثیلی از «معمای شکسپیر» بدل شده است. بورخس در این جستار به سراغ «مسئله ی شکسپیر» می رود؛ این پرسش که آیا واقعا ویلیام شکسپیر، زاده استراتفورد، نویسنده ی حقیقی نمایشنامه هایی است که به نام او ثبت شده است؟ این مناقشه از اواسط قرن نوزدهم آغاز شد و در آن نام هایی چون فرانسیس بیکن، کریستوفر مارلو و ادوارد د ور (ارل آکسفورد) به عنوان نویسندگان اصلی آثار شکسپیر مطرح شده اند. بورخس قاطعانه از این دیدگاه دفاع می کند که آثار شکسپیر از شخص اوست و نیازی به جست وجوی نویسنده ای دیگر در پس این نام نیست. به بیان وی، شکاکان و تردیدگرایان، با دیده ی تحقیر به مردی ساده و عامی می نگرند و نمی توانند باور کنند که فردی با پیشینه ای عمومی و تحصیلات غیرآکادمیک قادر به خلق چنین شاهکارهایی باشد. به عقیده ی بورخس، عظمت شکسپیر نه در بی نقشی و غیاب او در نوشته هایش، که در توانایی او برای گریز از خود و حلول در تمامی شخصیت هایش نهفته است. شکسپیر می توانست همه کس باشد، زیرا آموخته بود که هیچ کس باشد. این ایده با قدرت بیشتری در داستان تمثیلی «همه چیز و هیچ» به اوج می رسد، جایی که بورخس می نویسد: «هیچ کس در او نبود» و شکسپیر که در لحظه ی مرگ به خدا می گوید: «من که این همه آدم بوده ام، می خواهم کسی باشم». خدا پاسخ می دهد: «من هم کسی نیستم».