نگاهی نو به فلسفه و فرهنگ

«نگاهی نو به فلسفه و فرهنگ» اثر رضا داوری اردکانی، گزارشی مدون و تأمل برانگیز از بیش از یک دهه گفت وگو پیرامون بحران های فکری، هویتی و فرهنگی ایران معاصر است. این اثر که جلد نخست از مجموعه ای سه جلدی به شمار می آید و به همت انتشارات سخن منتشر شده، حاصل بازآرایی و تدوین نشست های انتقادی و میزگردهای فکری سیزده ساله مجله «نامه فرهنگ» در دهه های هفتاد و هشتاد خورشیدی است. داوری اردکانی پس از پذیرش سردبیری این نشریه، شیوه سنتی پرسش نامه های مکتوب را دگرگون ساخت و با فراخواندن صاحب نظران، استادان و متفکران با گرایش های فکری گوناگون به گفت وگوهای حضوری، فضایی زنده برای تبادل آرا پدید آورد. انگیزه در برپایی این مجالس، بررسی پیوند میان مسائل مهم جهانی و ملی در نسبت آن ها با فرهنگ، فارغ از دسته بندی های سیاسی و روزمرگی های مطبوعاتی بود. از این منظر، کتاب حاضر بازتاب تک گویی یک فیلسوف نیست، بلکه تلاشی جمعی برای فهم زمانه و گشودن گره های فکری جامعه ای است که در کشاکش سنت و تجدد به دنبال بازشناسی خویشتن است. مضامین بررسی شده در این مجموعه، حوزه های متعددی از فلسفه، جامعه شناسی، ادبیات و دین پژوهی را در بر می گیرد؛ موضوعاتی که بحران هویت را به عنوان باطن و ریشه بحران های دنیای معاصر معرفی می نمایند. کتاب با طرح مسائلی چون نسبت علم و دین، عدالت و آزادی، فرهنگ اسلامی و فرهنگ ملی، و مسئله پیوستگی یا گسستگی فرهنگی، نشان می دهد که چالش های عینی جامعه در لایه های بنیادین تفکر ریشه دارند. بررسی جایگاه علم در ایران، موشکافی پیشینه مدرنیته، هرمنوتیک، نقد ادبی و واکاوی مقوله شرق شناسی از دیگر محورهای اصلی این کتاب است. در بخش شرق شناسی، نویسنده در تبادل نظر با استادانی نظیر غلامرضا اعوانی و کریم مجتهدی، نشان می دهد که گرچه شیوه مطالعات خاورشناسان تغییر یافته، اما روح و نگاه شرق شناسانه همچنان بر ادراک جهان غرب نسبت به جوامع شرقی حاکم است. همچنین انعکاس آرای فیلسوفانی چون مارتین هایدگر، ریچارد رورتی، افلاطون و حتی تأمل در پدیده هایی نظیر فوتبال، گستره نفوذ تفکر فلسفی را در تمامی شئون زیست انسانی آشکار می سازد. نقطه قوت این اثر در شیوه هدایت بحث ها و پاسداری از روح گفت وگو نهفته است. داوری اردکانی در این نشست ها به جای تحمیل دیدگاه خود، نقش ناظر و تسهیل کننده را برعهده گرفته تا شرکت کنندگان از مسیر هم سخنی دور نشوند؛ رویکردی که در آن طرح آرای ناهمگون و تضارب افکار، به تعدیل مواضع و تفاهم متقابل منجر شده است. از این رو، اثر را می توان دانشنامه ای زنده از دغدغه های فکری زمانه دانست که تصویری واقعی از نحوه اندیشیدن نخبگان ایرانی در دورانی پرتحول ثبت کرده است. اهمیت این اثر در روزگار کنونی از آن روست که پرسش های مطروحه پیرامون نسبت فلسفه با سرنوشت تاریخی، توسعه و فرهنگ، همچنان مسائلی گشوده و حل نشده به شمار می روند؛ کتابی منسجم و روشنگر که خواننده را به بازاندیشی در مبانی فکری زیست معاصر فرامی خواند.