نیوتن فیلسوف

کتاب « نیوتن فیلسوف» اثر آندرو جانیاک، یکی از جدی ترین کوشش های معاصر برای بازخوانی سیمای فکری آیزاک نیوتن است؛ اثری که می کوشد نابغه فیزیک کلاسیک را نه صرفا به عنوان ریاضیدانی بزرگ، بلکه به منزله فیلسوفی درگیر با پرسش های متافیزیکی و الهیاتی معرفی کند. جانیاک در این کتاب نشان می دهد که فهم کامل نظریه های نیوتن بدون درک دیدگاه فلسفی او درباره طبیعت، نیرو، ماده و خداوند ممکن نیست. جانیاک ساختار کتاب را بر محور رابطه میان فیزیک و متافیزیک در آثار نیوتن بنا کرده است. او در فصل نخست، زمینه تاریخی و فکری زمانه نیوتن را ترسیم می کند و نشان می دهد که چگونه این دانشمند در گفت وگویی دائمی با فیلسوفانی چون دکارت، لایب نیتس و رابرت بویل می اندیشید. جانیاک سپس به مسئله «مکان» و «فضا» می پردازد؛ بحثی که نیوتن را در برابر سنت دکارتی قرار می دهد. او نشان می دهد که برای نیوتن، فضا تنها ظرفی خنثی برای اجسام نبود، بلکه بعدی مطلق و مستقل داشت که در آن حرکت معنا پیدا می کرد. این دیدگاه، به زعم نویسنده، نه تنها بنیان فیزیک کلاسیک را شکل داد، بلکه حامل بار فلسفی عمیقی بود، زیرا نیوتن در پس مفهوم فضای مطلق، نوعی حضور الهی و نظم کیهانی را می دید. در اینجا جانیاک با ظرافت نشان می دهد که چگونه مباحث علمی نیوتن با باورهای دینی او درهم تنیده اند؛ گویی فهم قوانین طبیعت برای نیوتن، نوعی شناخت از حکمت خداوند نیز بود. در پایان جانیاک تصویر نیوتن را به مثابه متفکری می سازد که میان تجربه گرایی و عقل گرایی، و میان علم و ایمان، راهی میانه و مستقل برگزید. او نیوتن را فیلسوفی می داند که برخلاف دکارتی ها از فروکاستن طبیعت به مکانیزم صرف پرهیز کرد، و در عین حال از تکیه بر حدس های متافیزیکی بی پایه نیز دوری جست. جانیاک در این اثر خواننده را به بازاندیشی در تصویر رایج از نیوتن فرا می خواند. او با تکیه بر متون اصلی نیوتن، چهره ای چندبعدی از او به ما نشان میدهد و او را اندیشمندی که فیزیک را بر بستری از پرسش های متافیزیکی و الهیاتی بنیان نهاد معرفی میکند.