نیچه و مسیحیت

کتاب «نیچه و مسیحیت» متن مکتوب سخنرانی ای از کارل یاسپرس است که در ۱۲ مه ۱۹۳۸ در هانوفر ایراد شد. یاسپرس متن سخنرانی را در همان زمان برای انتشار آماده کرد و آن را به ناشر پیشنهاد داد، اما انتشار آن در آن زمان تحقق نیافت. چاپ نخست این اثر سرانجام در سال ۱۹۴۶ منتشر شد. یاسپرس، که پیش از کار فلسفی در حوزه ی روان پزشکی تحصیل کرده و سال ها در بیمارستان روانی هایدلبرگ کار کرده بود، این پیشینه را در تحلیلش از نیچه در این کتاب به کار گرفته است، رویکردی که رنگ و بویی روان شناختی-فلسفی به کتاب بخشیده است. ایده ی محوری این کتاب، تزی است که در نگاه نخست متناقض به نظر می رسد: یاسپرس استدلال می کند نفرت نیچه از مسیحیت، در همه ی ابعاد اخلاقی، آموزه ای، جامعه شناختی و سیاسی اش، ریشه در همان نگرش بنیادین مسیحی خود نیچه دارد. به بیان دیگر، نیچه برای حمله به مسیحیت، ناخواسته از همان ابزارها و معیارهای اخلاقی ای بهره می گیرد که خود مسیحیت به او آموخته است. یاسپرس این تز را با ارجاع به تناقض های آشکار در اظهارنظرهای نیچه درباره ی مسیحیت، در آثار، دفترهای یادداشت و نامه هایش، اثبات می کند. در واقع، او با این ارجاعات اثبات می کند که افرادی که کل دیدگاه نیچه درباره ی مسیحیت را به تکیه ی صرف به کتاب «دجال» مطرح می کنند، در اشتباه اند. البته یاسپرس از یک سو استدلال های نیچه را جزء جزء می کاود و ضعف های منطقی شان را آشکار می کند و از سوی دیگر پیوسته بر اهمیت ماندگار این فیلسوف تأکید دارد. به باور یاسپرس، حتی این نحوه ی ساختار درونی خود مسیحیت، الزام درونی آن به صداقت و حقیقت جویی، بود که سرانجام آن را به رویارویی با خودش کشاند و نیچه، از این منظر، صرفا واسطه ای برای این بحران خودآگاهانه ی درونی سنت مسیحی بود، نه بیگانه ای که از بیرون به آن حمله می کرد. در مجموع، این کتاب همچنان یکی از نخستین و تأثیرگذارترین تلاش ها برای فهم نظام مند رابطه ی پیچیده ی نیچه با سنتی است که هم علیه آن شورید و هم، به گفته ی یاسپرس، هرگز واقعا از آن جدا نشد.