هرمان هسه و شادمانی های کوچک

کتاب «شادمانی های کوچک» دریچه ای متفاوت و تحلیلی به سوی شناخت ابعاد پنهان ذهن و هنر هرمان هسه است؛ نویسنده ای که غالبا در سایه ی رمان های مشهورش شناخته می شود. هرمان هسه، یکی از دو قطب ادبیات آلمانی در سده ی 20، در سال 1872 میلادی در ناحیه ی جنگل سیاه شوارتسوالد در جنوب آلمان چشم به جهان گشود. دوران بالندگی او با تحولات شگرفی هم زمان بود؛ روزگاری که نیچه در حال خلق آثار بزرگ خویش بود، غول های ادبیات روسیه چون تولستوی و داستایفسکی در اوج قرار داشتند و تفکرات ایدئالیستی و ملی گرایی در آلمان ریشه می دواند. در این بستر پرالتهاب تاریخی، حیات معنوی هسه از سرچشمه های متعددی سیراب شد. پیوند عمیق با طبیعت، شیفتگی به رمانتیک های آلمانی چون گوته و ریلکه، دل سپردگی به عرفان شرقی، آشنایی با مکتب گنوسیس و تأثیرپذیری عمیق از روان شناسی کارل گوستاو یونگ، ابعاد چندگانه ی اندیشه ی او را شکل دادند. تلفیق درخشان رمانتیسم، عرفان، فلسفه و تحلیل های روان شناختی در آثار هسه، سبب شد این نئورومانتیک برجسته در سال 1946 جایزه ی نوبل ادبیات را از آن خود کند. با این حال، شناخت بسیاری از مخاطبان به ویژه خوانندگان فارسی زبان از او غالبا به یک رمان نویس رمانتیک محدود مانده است. این در حالی است که بینش هسه بسیار فراتر از این چارچوب است؛ او وارث بحق سنت های انسان گرایانه و بازتاب دهنده ی «ژرفای روح آلمانی» است. بی دلیل نیست که بزرگ ترین نخبگان جهان لب به ستایش او گشوده اند. توماس مان آثار هسه را جسورانه، رویایی و درعین حال به غایت اندیشمندانه توصیف می کند و سبک او را هم طراز آثار جیمز جویس می داند. والتر بنیامین او را آمیزه ای از یک عارف انزواگرا با تیزبینی بی نظیر می نامد و هنری میلر به صراحت می گوید: «او بسی بیشتر از یک نویسنده است؛ او انسانی سترگ است». برای شناخت این وسعت اندیشه و درک جهان بینی نویسنده ای که میلیون ها نسخه از آثارش در سراسر جهان دست به دست می شود، باید از رمان های او فراتر رفت. کتاب «شادمانی های کوچک» دقیقا با همین هدف تدوین شده است تا با ارائه ی مجموعه ای متنوع، افسونکاری ها و ناگفته های هسه را نمایان کند. این کتاب نظام مند، خواننده را با وجوه گوناگون قلم هسه آشنا می کند. بخش نخست، دربردارنده ی جستارها و یادداشت هایی تأمل برانگیز چون «شادمانی های کوچک»، «چله ی تابستان»، «دلتنگ برای هند»، «روح رمانتیک» و «چهل سال مونتانیولا» است که بازتابی مستقیم از تجربیات زیسته و دغدغه های فلسفی اوست. در ادامه ی کتاب، مخاطب با گزیده ای از داستان های کوتاه مانند «مردی با کتاب های بسیار» و مجموعه ای لطیف از اشعار او همچون «شب تنها»، «در آوارگی» و «گفت وگوی آواره و مرگ» روبه رو می شود که وجه تغزلی و شاعرانه ی هسه را به تصویر می کشند. در نهایت، بخش پایانی کتاب به تحلیل و بررسی انتقادی جایگاه ادبی هسه اختصاص یافته است. بررسی مکاتبات او با توماس مان، واکاوی همسانی ها و ناهمسانی های این دو نویسنده ی بزرگ، و مرور زندگی و آثار هسه به روایت منتقدان، حسن ختامی بر این مجموعه است. «شادمانی های کوچک» اثری است جامع که هرمان هسه را در قامت یک متفکر، شاعر و جست وجوگر به تصویر می کشد و دعوتی است برای کشف سرزمینی که هنوز شگفتی های بسیاری برای خوانندگان نکته سنج دارد.