چراغ را خاموش کن

در رمان «چراغ را خاموش کن» که به مناسبت هفتادمین سالگرد بمباران شفیلد نوشته شد، تری دیری - نویسنده ی سرشناس مجموعه «تاریخ های وحشتناک» - پا را از طنز تاریخی همیشگی اش فراتر می گذارد و داستانی می سازد که هم مستند تاریخی است و هم بازتابی از دغدغه های انسانی، مخصوصا برای خوانندگان نوجوان. او این بار، با نگاهی دقیق و همدلانه، دوران جنگ جهانی دوم را نه از بالا، که از دل تجربه ی نوجوانانی در دو سوی جبهه ترسیم می کند؛ دو روایت موازی اما در هم تنیده، که در نهایت بر یک نقطه ی مشترک متمرکز می شوند: تلاش برای حفظ انسانیت در دل جنگ. در یک سوی داستان، در شفیلد پاییز ۱۹۴۰، بیلی و سالی - خواهر و برادری نوجوان - در میان تمرینات خاموشی، انفجارها و سایه ی دزدی هایی عجیب، رفته رفته از کودکانی بی خبر به کنشگرانی آگاه تبدیل می شوند. آن ها، میان صدای آژیرها و تردید به بزرگ ترهایی که تا دیروز الگوی شان بودند، معنای اعتماد، شجاعت و مسئولیت را کشف می کنند. در سوی دیگر، در داخائو آلمان نازی، مانفرد و هانسل، اعضای نوجوان «جوانان هیتلر»، با آگاهی از واقعیت های تلخ پشت پرده ی تبلیغات، از ایمان ساده دلانه به نظام فاصله می گیرند و با کمک دختری لهستانی به نام ایرنا، به عملی خطرناک اما شرافتمندانه دست می زنند: پیام به انگلستان برای هشدار دادن درباره ی بمباران ها. دو خط داستانی، با فضایی پرتنش و ضرب آهنگی تند، کم کم به هم نزدیک می شوند و در اوجی تکان دهنده تلاقی می کنند. نکته ی درخشان اثر، انتخاب زاویه ی دید است: دیری جنگ را از نگاه کودکانی روایت می کند که هیچ گاه تصمیم گیر نبودند اما همیشه قربانی اند. با دقتی تاریخی که از سال ها تجربه در روایت گری تاریخ برای کودکان به دست آمده، او جزئیاتی را وارد داستان می کند که هم واقعی اند و هم در دل روایت گره خورده اند: فضای تاریک پناهگاه ها، حضور بازار سیاه، محدودیت های کوپن غذا، و حتی حس اضطرابی که در نگاه بزرگ سالان پنهان شده. همه ی این ها نه فقط برای ساختن صحنه، بلکه برای فهم بهتر شخصیت ها و انتخاب های اخلاقی شان آمده اند. دیری روایت را با زبانی ساده اما سرشار از لحظات طنز و ظرافت های احساسی پیش می برد. گفت وگوها زنده و باورپذیرند، و حتی در تاریک ترین موقعیت ها، بارقه هایی از شوخ طبعی یا مهربانی پیدا می شود که مخاطب نوجوان را نه مرعوب، که درگیر می کند. شاید یکی از مهم ترین ارزش های کتاب همین باشد: تصویر کردن جنگ بدون قهرمان سازی های اغراق آمیز یا شریرسازی های ساده انگارانه، و به جای آن، نشان دادن کودکی که می کوشد میان غبار ترس و دروغ، راهی برای دیدن و بودن بیابد. در نهایت، «چراغ را خاموش کن» تنها یک رمان ماجراجویانه یا آموزشی نیست؛ این کتاب در قالبی ساده و صمیمی، به پرسشی جدی پاسخ می دهد: چگونه می توان در دوران تاریکی، نوری را درون خود حفظ کرد؟ دیری به نوجوانان امروز می گوید که گذشته تنها برای یاد گرفتن نیست؛ گاهی برای انتخاب دوباره ی شرافت و شجاعت است - حتی وقتی جهان سکوت کرده باشد.

در معرفی این اثر به نکاتی مانند نامزد نشان کارنگی سال 2012 اشاره شده است.