اتاق زجر

ویتنگنشتاین می گوید «چهره، روح بدن است» و ما کاملا آشناییم که «اسید» چگونه این روح را از بین می برد. کتاب «اتاق زجر: تصویر و چهره ی قربانی» به قلم امیر نصری، جستاری فلسفی-زیبایی شناختی است که به تحلیل چهار عکس از زنان قربانی اسیدپاشی پرداخته است. عنوان کتاب، اتاق زجر، برگرفته از تعبیر جیمز الکینز- نظریه پرداز هنری- است که عکاسی را اتاق زجر می نامد، با این وجه تشبه که اتاق تاریک عکاسی، که محملی برای ظهور تصاویر است، این بار تبدیل به جایی برای نمیاش درد و رنج می شود. نویسنده با تکیه بر این استعاره، عکاسی را صرفا فرجام خوش ثبت لحظات نمی داند، بلکه گه گاه عکاسی به صحنه ی نمایش دردهای انسانی بدل می شود. کتاب با این نقل قول از لودویگ ویتگنشتاین آغاز می شود: «چهره، روح بدن است». نویسنده ذیل همین نگاه به واکاوی نسبت «چهره» با مفاهیمی چون هویت، فردیت، دیگربودگی و بازنمایی درون پرداخته و با تحلیل عکس های قربانیان اسیدپاشی (که عکس قبل از حادثه را در دست گرفته اند) نشان می دهد که این تصاویر، فضایی دیالکتیکی میان گذشته و حال، بودن و نبودن، دیدن و دیده شدن، ایجاد می کنند. تمرکز اصلی بر «چهره» و کارکردهای آن همچون «پنجره ی روح» است و مباحثی نظیر «ماسک زدن» نیز در این تحلیل، نقشی محوری دارند. نگاه قربانی، که در عین حال، هم رو به گذشته (تصویری که در دست دارد) و هم رو به حال مخدوش خویش است، محور اصلی این تحلیل های پدیدارشناسانه و هرمنوتیکی را تشکیل می دهد. نویسنده همچنین به بررسی و نقد اندیشمندان مختلفی، حول محور همین موضوع، پرداخته است؛ من جمله هانس بلتینگ، ژرژ باتای و امائول لویناس. در مجموع، کتاب حاضر با تلفیق این نظریه های فلسفی مختلف، خوانشی میان رشته ای، که یک پای آن در هنر و زیبایی شناسی دوران های گوناگون از یونان تا عکاسی معاصر و پرفورمنس است و پای دیگر در فلسفه و اخلاق، ارائه می دهد و در لابه لای این خوانش، عکس قربانیان اسیدپاشی را همچون آئینه ای فرا-تاریخی و فرا-فرهنگی در برابر قدیمی ترین سوژه ی هنری، یعنی بدن دردمند، می نهد. همچنین کتاب با زبان تخصصی اما روان، ضمن وامداری به اندیشه ی پساساختارگرایانه، طیف وسیعی از مخاطبان خود، از علاقه مندان فلسفه ی هنر، هنرمندان و پژوهشگران حوزه ی مطالعات زنان و قربانیان را در برمی گیرد.