اعتراف

رمان "اعتراف" نوشته اینگمار برگمان، فیلم ساز و نویسنده ی برجسته ی سوئدی، نخستین بار در سال ۱۹۹۷ منتشر شد و در ایران نیز در قالب ترجمه های گوناگون در دسترس قرار گرفته است. این کتاب واپسین بخش از سه گانه ای نیمه زندگی نامه ای است که با "بهترین نیات" و "بچه های یکشنبه" آغاز شد. برگمان در این سه گانه با نگاهی درون کاوانه به روابط خانوادگی، ریشه های تربیتی و تجربه های بنیادین زیسته ی خود بازمی گردد و در قالب داستان هایی پرمایه و روان شناختی، جهان ذهنی شخصیت هایی را به تصویر می کشد که در کشاکش ایمان، گناه، عشق و تنهایی گرفتار آمده اند. داستان در دهه ی ۱۹۲۰ و در بستری از سنت های پروتستان سوئدی روایت می شود. شخصیت اصلی، آنا آکربلوم، زنی جوان است که برخلاف میل مادرش با هنریک، کشیشی سرد و وظیفه محور ازدواج می کند. پیوند زناشویی این دو، بیشتر مبتنی بر ملاحظات اجتماعی و دینی است تا پیوندی عاطفی یا جسمی. آنا در این زندگی خالی از محبت، دچار خلأ درونی می شود و به مرور، درگیر رابطه ای عاشقانه با توماس، دانشجوی الهیات، می گردد. اما به جای آسودگی، این رابطه او را به سوی احساس گناهی عمیق سوق می دهد. در پی آن، آنا تصمیم می گیرد رازهایش را با کسانی که در زندگی اش نقشی تعیین کننده داشته اند در میان بگذارد: مادرش، کشیش دوران کودکی، دوست صمیمی و در نهایت، خود همسرش. در هر گفت وگو، بعدی از شخصیت آنا و زخم هایی که از کودکی و جامعه با خود حمل کرده است، روشن تر می شود. همین «اعترافات» است که به نام کتاب معنایی چندلایه می بخشد: اعتراف نه تنها به معنای مذهبی آن، بلکه به عنوان نوعی مواجهه ی صادقانه با خویشتن. ساختار روایی اثر ساده و در عین حال حساب شده است. هر فصل یا بخش، گفت وگویی میان آنا و یکی از شخصیت هاست که طی آن، گذشته و حال با هم ترکیب می شوند و رفته رفته تصویری پیچیده از یک روان زخم خورده و در جست وجوی رهایی پدید می آید. برگمان در این رمان همچون فیلم هایش، به کاوش در روان آدمی می پردازد. نثر او مینیمال اما تأثیرگذار است؛ از توضیح های اضافی می پرهیزد و با چند جمله ی کوتاه و دقیق، عواطف متضاد شخصیت ها را برجسته می سازد. گفت وگوها - چنان که در آثار نمایشی او نیز رایج است - میدان اصلی تحول داستان اند و فضای رمان را از نظر درام و تنش روانی زنده نگه می دارند. یکی از امتیازهای این رمان، پیوند تنگاتنگ آن با زندگی واقعی برگمان است. شخصیت ها، گرچه در داستانی خیالی جا گرفته اند، بازتابی از افراد واقعی زندگی او هستند. پدر کشیش او، مادر حساس و تربیت مذهبی سخت گیرانه اش، همگی در این روایت جای گرفته اند و به نوعی خواننده را با جهان بینی برگمان - که در آن ایمان، تردید، سکوت و گناه با هم می آمیزند - آشنا می کنند. در مجموع، "اعتراف" نه تنها روایتی انسانی و روان شناختی از زنی گرفتار در فشارهای مذهبی و عاطفی است، بلکه اثری ادبی و فلسفی درباره معنای گناه، بخشش، و رهایی نیز به شمار می رود. برای خواننده ای که پیش تر با فیلم های برگمان آشناست، این رمان تجربه ای مکمل و عمیق تر از همان جهان درونی است؛ و برای خواننده ی ناآشنا، نقطه ی آغاز مناسبی برای ورود به دنیای غنی و درون نگر او.