خیز خام

فقط با نظر به تاریخ است که لحظه های خطیر هویدا شده و اکنون و آینده معنایی می یابند برای فهم اینکه «چه شد که چنین شد»! با لفاظی و برشمردن دستاوردهای اعلا حضرت ها و علیاحضرت ها و فتوحات ملوکانه شان در فاصله ی رختخواب های نیاوران تا لوزان، نمی شود درباره ی تاریخ و واقعیت حرف زد. تاریخ مدرن، تاریخ مردمان است که حکمرانان هم در آن حاضرند و به عکس تاریخ جعلی فاتحان حاکم، از دل فکت ها و عمل ها خودش را به ما نشان می دهد. تاریخ مردمان، تاریخ اقتصاد سیاسی هم هست، چون رویکردهای اقتصاد سیاسی، شکل زیست و زندگی و بود و نبود سرزمین ها و مردمانشان را نشان می دهند. کتاب «خیز خام» به دلیل همین منظرش به تاریخ مردم ایران در مقطعی خاص و رویکردهای اقتصاد سیاسی و فرم مواجهه ی حکمرانی با آن، اهمیت بی چون و چرایی برای امروز و فردای ما دارد. محمد مالجو، حاصل سال ها پژوهش مستمرش در اسناد، نامه ها و روایات ماجرای «کشاکش مستمندان و دیوان سالاران از ۱۳۰۹ تا ۱۳۲۰ در ایران» را به کتابی بدل کرده که بسیاری از پرسش های ما پیرامون چرایی مدرنیته ی کج و معوج ایرانی آغاز و انجام قرن 1300 را پاسخ می دهد. مردی به هرروی با زر و زور و تزویر بر تخت نشسته، بر «تهیه ی رفاه حال عموم» تاکید داشت و در پایان هرچه از او ماند چیزی نبود جز مملکتی سرشار شده از «آوارگان و غربا»! خیز خام محمد مالجو، روایت تحلیلی مستندی ست از خام اندیشی و خام دستی حاکمانی که بر طبل رفاه حال مردم می‎کوبند ولی این مردم برایشان یا رعیت و چاکرزاده اند یا متکدی و ولگرد!