رودکی؛ پدر شعر فارسی

«رودکی، پدر شعر فارسی» گردآوری و تألیف محمد دهقانی یکی از کتاب های مجموعه ی 8 جلدی «تاریخ و ادبیات ایران» است. این مجموعه مخصوص مخاطبانی است که به تاریخ فرهنگی و ادبی ایران علاقه مند هستند و می خواهند گزیده ای از شاهکارهای ادبی ایران را به زبانی ساده و روان همراه با شرح و تفسیرهای ضروری بخوانند. این مجموعه صرفا به تاریخ و ادبیات ایران پس از اسلام می پردازد و می کوشد تاریخ ادبی ایران را در پیوند با تاریخ عمومی جهان ببیند و به تحولات فکری و فرهنگی کشورها و اقلیم هایی که به نحوی با ایران در ارتباط بوده اند، نیز اشاره کند و به این ترتیب گستره ای روشن تر برای مقایسه تاریخ و ادبیات ایران و جهان ایجاد کند. در این کتاب مهم ترین قصاید و غزل های رودکی و برخی از قطعه ها، مثنوی ها، ابیات پراکنده و رباعیات او عمدتا بر اساس پژوهش گسترده ای که سعید نفیسی دربارۀ احوال و آثار رودکی انجام داده، آورده شده و واژه ها و عبارت های دشوار و نام های خاص در پانوشت صفحات توضیح داده شده است. در ابتدای کتاب نویسنده به زندگی و افکار رودکی می پردازد. رودکی در یکی از بهترین دوره های تاریخ ایران می زیست و شاید بتوان گفت درخشان ترین عصر تمدن ایران پس از پیدایش اسلام. تاریخ دقیق ولادت رودکی مشخص نیست. به احتمال قوی در حدود سال های 250 تا 265 قمری در یکی از روستاهای ناحیۀ رودک سمرقند به دنیا آمده است. ظاهرا در دوران سی سالۀ سلطنت نصر، رودکی به دربار سامانی راه یافته و به نخستین شاعر بزرگ زبان فارسی بدل شده است. بخش اعظم اشعار و منظومه های رودکی از میان رفته و امروزه فقط مقدار کمی از آن ها؛ اندکی بیش از هزار بیت باقی مانده است. اما همین مقدار اندک به اندازه ای عالی و سنجیده است که سراینده ی آن ها را باید بی تردید شاعری توانا و بی بدیل به حساب آورد. بعد از بخش اول که به زندگی و افکار رودکی پرداخته شده است. گزیده اشعار او آمده است، شامل قصیده ها، غزل ها، اشعار حکمت آمیز، قطعه ها و مثنوی ها، ابیات پراکنده و رباعیات. در این میان، بخش قصیده ها مفصل تر است. اما بخش مهمی از اشعار رودکی منظومه های داستانی او بوده اند که همه را در قالب مثنوی سروده است. نخستین و مهم ترین این مثنوی ها ترجمۀ کلیله و دمنۀ است که از این منظومۀ طولانی اکنون فقط 129 بیت پراکنده بر جای مانده است. «رودکی، پدر شعر فارسی» کتابی خواندنی و مفید است که خوانندگان علاقمند به شعر فارسی را با زندگی، افکار و شعرهای رودکی پدر شعر فارسی آشنا می کند.