زنی از نیویورک

«زنی از نیویورک» جلد سوم از مجموعهٔ «۲۰ نویسنده، ۶۰ داستان» با ترجمهٔ اسدالله امرایی است؛ مجموعه ای که در این جلد آثاری از توبیاس وولف، ها جین، گریس پیلی و لوری لین دراموند را کنار یکدیگر قرار می دهد و نشر گویا آن را منتشر کرده است. اهمیت چنین کتابی بیش از آنکه در وحدت موضوعی داستان ها باشد، در امکان مقایسهٔ چهار شیوهٔ متفاوت داستان کوتاه است. فاصلهٔ میان جهان داستانی این نویسندگان به خواننده اجازه می دهد ببیند فرم کوتاه چگونه می تواند از یک موقعیت روزمره، یک تعارض اخلاقی، فشار یک جامعه یا چند جملهٔ گفت وگو، جهانی کامل بسازد. عنوان کتاب از داستان «زنی از نیویورک» نوشتهٔ ها جین گرفته شده است؛ داستانی که در مجموعهٔ انگلیسی The Bridegroom نیز منتشر شده بود. شخصیت مرکزی زنی چینی است که پس از چند سال اقامت در آمریکا به شهر خود بازمی گردد و خیلی زود درمی یابد که بازگشت الزاما به معنای بازیافتن جایگاه پیشین نیست. جامعه از خلال شایعه و داوری جمعی دربارهٔ گذشتهٔ او داستانی می سازد و همین نگاه عمومی به یکی از نیروهای اصلی روایت بدل می شود. ها جین در این داستان، چنان که در بخش مهمی از آثارش، تغییرات چین پس از انقلاب فرهنگی و مواجههٔ جامعه با غرب را از سطح نظری به زندگی روزمره می آورد: تغییر سیاسی زمانی ملموس می شود که بر خانواده، اعتبار اجتماعی و تصور آدم ها از یکدیگر اثر بگذارد. در کنار او، توبیاس وولف نمایندهٔ نوعی داستان کوتاه فشرده و اخلاقا ناآرام است. شخصیت های او معمولا در موقعیت هایی قرار می گیرند که فاصلهٔ میان تصویری که از خود دارند و کاری که واقعا انجام می دهند آشکار می شود. وولف توضیح اضافه نمی دهد و اغلب لحظه ای کوچک را چنان تنظیم می کند که لایه ای پنهان از شخصیت ناگهان دیده شود. حضور او در چنین مجموعه ای یادآور این نکته است که داستان کوتاه لزوما به حادثه ای بزرگ نیاز ندارد؛ گاهی تغییر زاویهٔ نگاه به یک رفتار معمولی برای ساختن بحران کافی است. داستان های گریس پیلی از مسیر دیگری حرکت می کنند. شهر، گفت وگو، خانواده، زنان و کشمکش میان زندگی خصوصی و جهان اجتماعی در آثار او جایگاهی محوری دارند. پیلی به خصوص در استفاده از صدای محاوره ای و ریتم گفت وگو مهارت دارد؛ شخصیت ها هنگام حرف زدن خود را آشکار می کنند، حتی زمانی که ظاهرا دربارهٔ چیز دیگری سخن می گویند. همین تفاوت میان زبان او و ایجاز کنترل شدهٔ وولف، یا فضای اجتماعی داستان های ها جین، یکی از امتیازهای اصلی این جلد است. «زنی از نیویورک» بنابراین بیش از یک مجموعهٔ داستان پراکنده، نمونه ای کوچک برای آشنایی با چند امکان داستان کوتاه معاصر است. بااین حال شکل آنتولوژی محدودیت روشنی هم دارد: چند داستان نمی توانند پیچیدگی کامل کارنامهٔ هیچ یک از این نویسندگان را نمایندگی کنند و انتخاب عنوان یکی از داستان های ها جین ممکن است در نگاه نخست وحدتی موضوعی به کتاب نسبت دهد که الزاما وجود ندارد. بهتر است کتاب را نه همچون مجموعه ای با یک مضمون واحد، بلکه به صورت چهار پنجره به چهار شیوهٔ روایت خواند. در چنین کنارهم گذاری ای، تفاوت ها از شباهت ها مهم تر می شوند. یک داستان با سکوت کار می کند، دیگری با گفت وگو، یکی از فشار جامعه آغاز می کند و دیگری از لغزش کوچک یک فرد. شاید جذابیت اصلی «زنی از نیویورک» نیز همین باشد: نشان می دهد داستان کوتاه، درست به دلیل فضای اندکش، مجبور نیست جهان را کوچک کند؛ فقط باید نقطه ای را پیدا کند که جهان از همان جا خودش را آشکار می کند.