محمدابراهیم باستانی پاریزی

«محمدابراهیم باستانی پاریزی» نوشته ی سمانه بایرامی چهل ویکمین اثر از مجموعه پژوهشی «شخصیت های مانا» است. این مجموعه با هدف ارائه الگوهای موفق، به زندگی شخصیت های نیک نامی می پردازد که در عرصه دانش، فرهنگ، سیاست و اجتماع در ایران معاصر زیسته و درگذشته اند. محمدابراهیم باستانی پاریزی در سوم دی ماه سال ۱۳۰۴ در دهکده ی کوچکی واقع در کوهستان پاریز، ده فرسنگی شمال سیرجان و سیزده فرسنگی جنوب رفسنجان، متولد شد. پدرش حاج آخوند پاریزی بود. خداوند پس از سال ها انتظار، محمدابراهیم را به خانواده ی حاج آخوند هدیه داده بود. به رغم اشتیاق بسیار مادر محمدابراهیم، بانو صغری ارجمند پاریزی، سال ها سپری شد، اما صاحب فرزند نشد. استفاده از انواع داروها هم نتیجه ای نداشت. تا این که شخصی به صغری گفت: «اگر کمی نفت بخوری، بچه دار خواهی شد. » صغری هم در پی آرزوی داشتن فرزند، این پیشنهاد را پذیرفت و مقداری نفت خورد از قضا بعد از خوردن نفت باردار شد و نخستین فرزندش، محمدابراهیم، به دنیا آمد. صغری تصور کرد این اتفاق، در نتیجه ی خوردن نفت بوده است. پاریزی در این باره به طنز گفته : «این که می بینید مقالات من بوی نفت می دهد، به این علت است. » مادر باستانی بعدها صاحب هشت فرزند می شود که اغلب در کودکی از دنیا می روند. ازاین رو، محمدابراهیم در کودکی برای پدر و مادر بسیار عزیز بود و پدرش، حاج آخوند، که زبان بی پیرایه ای داشت به او لقب ولیعهد داده بود. به نوشته ی سعیدی سیرجانی: «حاج آخوند شاعر بذله گوی و شیرین سخن شهر ما، از همان اول زندگی به کودک دلبندش لقب ولیعهد داد و محمدابراهیم هم انصافا در ذوق و فضل و شعر، ولیعهد پدر و مردم زودآشنای خویشتن از آب درآمد. »باستانی پاریزی تاریخ را نه صرفا به عنوان مجموعه ای از وقایع، بلکه همچون روایتی زنده و انسانی می دید. او با نثری روان و طنزآمیز، پلی میان پژوهش تاریخی و ذوق ادبی زد و توانست مخاطبانی را فراتر از فضای دانشگاهی با خود همراه کند. زادگاهش پاریز در نزدیکی سیرجان، نقشی پررنگ در شکل گیری نگاه و زبان او داشت؛ جایی که بعدها به یکی از محورهای عاطفی و فکری نوشته هایش بدل شد. آن چه آثار او را متمایز می کند درهم تنیدگی تاریخ با قصه، خاطره و فرهنگ عامه است. باستانی پاریزی به جای روایت های رسمی و خشک، به سراغ جزئیات زندگی، حاشیه ها و روایت های کمترشنیده شده می رود و آن ها را با طنزی ملایم و نگاهی نقادانه بازگو می کند. کتاب هایش، از جمله از پاریز تا پاریس، خاتون هفت قلعه و نای هفت بند و... به همین شیوه نوشته شده اند. علاقه ی ویژه ی او به کرمان و تاریخ محلی به نوشته هایش رنگی شخصی و صمیمی می دهد و او گذشته ی ایران را از زاویه ای متفاوت روایت می کند. این کتاب به زندگی و آثار این چهره ی برجسته ی تاریخ نگاری ایران معاصر می پردازد که با رویکردی مستند و پژوهشی، زندگی، ویژگی های اخلاقی، اندیشه ها، سبک نویسندگی و آثار باستانی پاریزی را در شش فصل بررسی می کند. نویسنده با استفاده از منابع آرشیوی، مصاحبه با نزدیکان و تحلیل آثار، تصویری جامع از شخصیت و دستاوردهای باستانی پاریزی ارائه می دهد. «محمدابراهیم باستانی پاریزی» کتابی خواندنی برای علاقمند به تاریخ و این تاریخ نگار خاص و خوش قلم است.