ها و سیگارها

نویسنده های بزرگ، همان نویسنده های همیشه که تمام وقت درحال نوشتنند، هیچ گاه منحصر در یک قالب و یک فرم نبوده و نیستند. تاریخ ادبیات به عینه نشان داده که شاعران بزرگ، نثرنویسان بزرگی هم هستند و همان طور هرگاه اراده کنند، رمان نویس، داستان نویس، جستارنویس، یادداشت نویس و حتی منتقد بزرگی هم می توانند باشند. جورج اورول یکی از همان هاست که حجم نوشته های باقی مانده از او، با توجه به عمر کوتاه 47 ساله اش، عجیب پربار است. اورول نزد کتاب خوان ها به رمان هایش شهره است، درحالی که او هم گزارش های خبری، اجتماعی، تاریخی و اقتصادی بی نظیری نوشته، هم جستارها و وقایع نگاری هایی بی بدیل و همین طور هم انبوهی نقد و شعر و یادداشت در حوزه های مختلف. «کتاب یا سیگار» مجموعه ای از هفت جستار، یادداشت و مقاله ای ست که او درباره ی دغدغه های گوناگونش، به خاصه ادبیات و کتاب و البته زندگی مردم فرودست نوشته است. اورول وضعیت نابسامان نشر، کتاب و ادبیات را در جستار های تحلیلی، آماری و گزارشی کتاب یا سیگار، خاطرات کتابفروشی، اعترافات یک منتقد کتاب و ممانعت از ادبیات شرح داده و تحلیل و نقد کرده است که به دلیل شوخ طبعی، شخصی نگاری ویژه و ریشه هایی که هرکدام از متن ها در تجربه ی زیسته ی نویسنده دارند، خواندن شان عجیب مسرّت بخش و درعین حال راهگشاست. هرچند ایده های سوسیالیستی اورول که مانند همه ی روشنفکران چپ، سرشار از تعهد به انسانیت و اخلاق انسانی ست، در همه ی متن های کتاب به وضوح دیده می شوند، در سه جستار کشور من: چپ یا راست؟، فقرا چگونه می میرند و شادی ایام خردی یاد باد، بسیار ویژه تر و ملموس تر وجود دارند و روی دیگری از نویسنده ای متعهد و خلاق را به نمایش می گذارند.

بخش های برگزیده اثر نیز دشواری بیان بی واسطه احساسات را برجسته می کنند.